گروه بین الملل: در بازار جهانی غلات، برای افزایش قیمت گندم همیشه لازم نیست ذخایر خالی شوند. گاهی کافی است حملونقل دشوار شود، مسیرهای تجاری ناامن شوند یا نگرانی درباره محصول آینده بالا برود تا خریداران برای محمولههای موجود پول بیشتری بپردازند. اکنون کشورهای عربی در چنین شرایطی قرار دارند؛ جنگ روسیه و اوکراین، تنشهای ژئوپلیتیکی، اختلال در کشتیرانی و افزایش هزینه انرژی و کود، فشار بر بازار گندم را بیشتر کرده است.
به گزارش الجزیره، قیمت جهانی گندم در ماههای اخیر افزایش محسوسی داشته است. بر اساس دادههای بانک جهانی، قیمت هر تن گندم آمریکایی در سپتامبر ۲۰۲۶ حدود ۳۱۰ تا ۳۳۰ دلار بوده است. روسیه و اوکراین روی هم بیش از یکچهارم تجارت جهانی گندم را در اختیار دارند و هر اختلال در صادرات آنها میتواند بازارهای واردکننده را تحت فشار قرار دهد.
وابستگی عربی
کشورهای عربی از آسیبپذیرترین خریداران گندم جهان هستند. بر اساس دادههای بانک جهانی، حدود ۵۶ درصد کالری مصرفی کشورهای عربی از غلات وارداتی تأمین میشود و
مصر یکی از مهمترین نمونههاست. فائو پیشبینی کرده است که مصر در فصل ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حدود ۱۳.۵ میلیون تن گندم وارد کند؛ رقمی که حدود هشت درصد بیشتر از میانگین معمول است.
فشار بر خانوادهها
افزایش قیمت گندم فقط مسئله دولتها و شرکتهای واردکننده نیست. گندم ماده اصلی نان، آرد، ماکارونی و بسیاری از محصولات غذایی است و بنابراین تغییر قیمت آن میتواند هزینه سبد غذایی خانوار را افزایش دهد. کارشناسان اقتصادی معتقدند در برخی کشورهای عربی، افزایش قیمت گندم میتواند تورم را حدود یک تا دو درصد افزایش دهد؛ البته شدت این اثر به سیاستهای یارانهای، نرخ ارز و ساختار اقتصادی هر کشور بستگی دارد.
در کشورهایی مانند مصر، تونس، الجزایر و اردن که نان و برخی کالاهای اساسی با حمایت دولتی عرضه میشوند، ممکن است مصرفکننده در کوتاهمدت افزایش کامل قیمت جهانی را احساس نکند. در عوض، فشار بیشتری بر بودجه دولت و هزینه یارانهها وارد میشود.
در بسیاری از کشورهای عربی، گندم فقط یک کالای تجاری نیست، بلکه با سیاستهای نان و امنیت اجتماعی پیوند دارد. هر افزایش شدید قیمت میتواند دولت را ناچار کند برای جلوگیری از انتقال شوک به مصرفکننده، منابع بیشتری اختصاص دهد.
این وضعیت برای خانوارهای کمدرآمد اهمیت بیشتری دارد، زیرا سهم غذا از هزینههای آنها بالاتر است. اگر نان و سایر محصولات آردی گران شوند، خانواده ممکن است برای حفظ بودجه غذایی، هزینههای مربوط به آموزش، درمان، حملونقل یا سایر نیازها را کاهش دهد.
از سوی دیگر، کاهش ارزش پول ملی در برخی اقتصادها میتواند اثر افزایش قیمت جهانی را تشدید کند. بنابراین سیاستگذاران باید قیمت جهانی، نرخ ارز، هزینه حمل و ذخایر داخلی را زیر نظر داشته باشند.
تنوع مسیرهای واردات نیز اهمیت دارد. زمانی که یک مسیر دریایی یا بندر اصلی با مشکل روبهرو شود، داشتن گزینههای جایگزین میتواند از توقف عرضه جلوگیری کند، هرچند استفاده از مسیرهای دیگر معمولاً هزینه بیشتری دارد.
راههای مقابله
کشورهای عربی برای کاهش آسیبپذیری خود چند ابزار در اختیار دارند. افزایش ذخایر استراتژیک نخستین راهکار است تا دولتها بتوانند در دورههای کوتاه اختلال، بازار داخلی را از شوک فوری حفظ کنند. تنوعبخشی به منابع خرید نیز اهمیت زیادی دارد. وابستگی شدید به یک منطقه یا چند صادرکننده، در زمان بحران میتواند تأمین کالا را دشوارتر کند.
حمایت از تولید داخلی، بهبود بهرهوری کشاورزی و استفاده دقیقتر از منابع آب نیز راهکارهای بلندمدت هستند.
برخی کارشناسان همچنین کاهش موقت تعرفههای واردات، حمایت هدفمند از خانوارهای کمدرآمد و پرداخت مستقیم نقدی را پیشنهاد میکنند.
چالش بزرگتر
مسئله فقط قیمت گندم نیست. هزینه انرژی، حملونقل، بیمه کشتیها، نرخ ارز و قیمت کود همگی بر هزینه نهایی غذا اثر میگذارند. به همین دلیل، حتی اگر ذخایر جهانی مناسب باقی بمانند، یک اختلال تازه در مسیرهای تجاری میتواند بازار را دوباره متلاطم کند.
برای کشورهای عربی، امنیت غذایی دیگر صرفاً به میزان گندمی که در مزارع تولید میشود وابسته نیست؛ مسیر رسیدن آن به بندر، هزینه انتقال و توان مالی دولت برای خرید و ذخیرهسازی نیز اهمیت دارد.
امنیت غذایی همچنین به پیشبینی و برنامهریزی وابسته است. خرید در زمان مناسب، نگهداری ذخایر و قراردادهای متنوع میتواند به دولتها کمک کند در برابر جهش ناگهانی قیمتها واکنش سریعتری داشته باشند. با این حال، ذخیرهسازی هزینه دارد و مدیریت آن نیازمند زیرساخت مناسب است.
برگرفته از: الجزیره