زهره نوروزپور: تنگه هرمز دیگر فقط یک آبراه راهبردی برای بازار انرژی نیست؛ این روزها به نقطهای برای تلاقی منافع ایران، چین و آمریکا تبدیل شده است. در آستانه دیدار دونالد ترامپ و شی جینپینگ، جنگ ایران، اختلال در انتقال نفت و گاز و آینده هرمز در کنار پروندههایی مانند تجارت، تعرفهها و تایوان قرار گرفتهاند. گزارش خبرآنلاین با استناد به رسانههای بینالمللی نشان میدهد که واشنگتن برای بازگشت ثبات به بازار انرژی به همکاری پکن نیاز دارد، در حالی که چین نیز برای تأمین منافع خود در منطقه، اهرمهایی در برابر آمریکا و تهران در اختیار دارد.
ایران در دستور کار پکن و واشنگتن
سفر شی جینپینگ به واشنگتن در شرایطی انجام میشود که روابط چین و آمریکا تنها به اختلافات اقتصادی محدود نیست. پروندههای ژئوپلیتیکی، از ایران و خاورمیانه گرفته تا تایوان، میتوانند در گفتوگوی دو رئیسجمهور مطرح شوند. در روزهای اخیر، وانگ یی، وزیر خارجه چین، پس از دیدار با عباس عراقچی با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفتوگو کرده است. تهران نیز همزمان تماسهای دیپلماتیک خود را با مقامهای ترکیه و پاکستان افزایش داده است. این تحرکات نشان میدهد بحران ایران و هرمز از روابط دوجانبه تهران و پکن فراتر رفته و به بخشی از معادلات بزرگتر منطقهای تبدیل شده است. چین بارها اعلام کرده که خود را میانجی میان تهران و واشنگتن نمیداند. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز گفته است مشکل اصلی میان ایران و آمریکا نبود میانجی نیست، بلکه نبود اراده واقعی و حسننیت از سوی واشنگتن برای استفاده از دیپلماسی است.
هرمز و منافع مشترک
تنگه هرمز برای چین اهمیت اقتصادی مستقیم دارد. بخش قابل توجهی از انرژی مورد نیاز این کشور از خلیج فارس تأمین میشود و هر اختلال طولانی در این مسیر میتواند هزینههای اقتصادی پکن را افزایش دهد. از سوی دیگر، آمریکا نیز از افزایش قیمت نفت و اختلال در بازار انرژی متضرر میشود. آسوشیتدپرس گزارش داده است که استفاده چین از ذخایر نفتی خود و کاهش واردات این کشور در دوره جنگ، به تعدیل فشار صعودی بر قیمت نفت کمک کرده است. به همین دلیل، سیاست انرژی پکن در جریان بحران ایران، حتی به شکل غیرمستقیم، بر اقتصاد آمریکا نیز اثر گذاشته است. همین اشتراک منافع میتواند زمینهای برای همکاری واشنگتن و پکن باشد؛ هر دو کشور از بازگشت ثبات به بازار انرژی و باز شدن مسیرهای انتقال نفت سود میبرند.
پکن چه میخواهد؟
اما همکاری چین برای بازگشایی هرمز الزاماً به معنای پذیرش خواستههای آمریکا نیست. الجزیره در تحلیل خود این پرسش را مطرح کرده که اگر واشنگتن از پکن بخواهد از نفوذش بر تهران برای باز شدن هرمز استفاده کند، چین در مقابل چه مطالبهای خواهد داشت. یکی از موضوعاتی که در این تحلیل مطرح شده، تایوان است؛ پروندهای که برای پکن اهمیت راهبردی دارد و همواره یکی از مهمترین نقاط اختلاف چین و آمریکا بوده است. بر اساس تحلیلهای مورد استناد الجزیره، ممکن است چین تلاش کند از نیاز آمریکا به همکاری پکن در پرونده ایران برای گرفتن امتیازهایی در موضوع تایوان استفاده کند. با این حال، این رسانه تأکید کرده که ایران لزوماً محور اصلی دیدار ترامپ و شی نخواهد بود و موضوعات اقتصادی و تجاری همچنان جایگاه مهمی در مذاکرات دو طرف دارند.
اهرمهای متقابل
چین در قبال ایران اهرمهای اقتصادی مهمی دارد. این کشور بزرگترین شریک تجاری ایران محسوب میشود و بخش مهمی از نفت ایران راهی بازار چین میشود. در مقابل، تهران نیز برای پکن تنها یک شریک تجاری نیست؛ موقعیت جغرافیایی ایران و نقش آن در امنیت انرژی آسیا، اهمیت راهبردی دارد. از طرف دیگر، آمریکا نیز میتواند از تحریمها و فشارهای اقتصادی برای اثرگذاری بر روابط تجاری ایران و چین استفاده کند. همین وابستگی متقابل باعث شده بحران هرمز به بخشی از چانهزنی گستردهتر دو قدرت تبدیل شود.
تلهای به نام هرمز
نیوزویک وضعیت کنونی را با استعاره «تله انگشتی» توضیح داده است؛ هرچه فرد برای بیرون کشیدن انگشت خود بیشتر تلاش کند، فشار تله بیشتر میشود و راه خروج دشوارتر خواهد شد. در مورد آمریکا و چین نیز هر دو طرف اهرمهایی در اختیار دارند، اما ادامه بحران برای هر دو هزینه دارد. ترامپ به ثبات بازار انرژی و کاهش فشار قیمت نفت نیاز دارد و شی نیز نمیتواند نسبت به امنیت مسیرهای انرژی و منافع اقتصادی چین بیتفاوت باشد.
برگرفته از: خبرآنلاین