مصطفی فروغی- روزنامه نگار
ایران می گوید نشست مسقط الزاماً به توافق مکتوب منجر نخواهد شد. هرمز و بابالمندب دیپلماسی در برابر جنگ است. آنچه در حال شکلگیری است، یک تلاشی برای جلوگیری از تبدیل دو گلوگاه حیاتی تجارت جهانی به جبهه جنگ است. قرار است وزیران خارجه ایران و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس ــ در غیبت بحرین ــ درباره چگونگی مدیریت عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز گفتوگو کنند؛ ابتکار این با میانجیگری عمان شکل گرفته است. گزارشها نشان میدهد که هنوز از بازگشایی هرمز خبریست زیرا تهران تأکید دارد بازگشایی کامل به تحقق شروط وابسته است. پرسش این است: که آیا عمان میتواند بدون هماهنگی با آمریکا و بدون همراهی کشورهای عربی، با ایران به توافق برسد؟ پاسخ، هم «بله» و هم «خیر» است عمان خارجی سنت دیرینه میانجیگری دارد و بارها نشان داده که میتواند کانال گفتوگو میان ایران و غرب باشد. اما این به معنای آن نیست که مسقط میتواند ملاحظات امنیتی آمریکا و کشورهای عرب خلیج فارس را نادیده بگیرد. این کشورها به چتر امنیتی آمریکا وابستهاند و هر توافق پایدار درباره امنیت کشتیرانی در هرمز، با واشنگتن باید تعیین تکلیف شود. بنابراین نقش عمان نه جایگزین آمریکا، بلکه ایجادکننده پلی میان ایران، کشورهای عربی آمریکا است. خطر آنجاست که هرمز و بابالمندب همزمان ناامن بمانند. این میتواند زنجیره جهانی انرژی، بیمه کشتیها، هزینه حملونقل و قیمت نفت را تحت تأثیر قرار دهد. حملات اخیر به زیرساخت نفتی عربستان و تحولات بابالمندب نگرانیها درباره اختلال در بازار انرژی را افزایش داده است.اما آیا تداوم همزمان بحران در هرمز و بابالمندب الزاماً به جنگ بزرگتر منجر خواهد شد؟ یا خیر این اتفاق احتمال تصاعد ناخواسته را افزایش میدهد. وقتی کشتیهای تجاری هدف قرار میگیرند، خطوط نفتی آسیب میبینند و خطر جنگ بیشتر می شود. در این شرایط یک حادثه کوچک میتواند زنجیرهای از واکنشهای متقابل ایجاد کند که کنترل آن برای هیچیک از طرفها آسان نباشد. از این منظر، مذاکره مسقط را نباید امتیاز دادن یک طرف به طرف دیگر دانست. مسئله یافتن یک «توافق حداقلی برای بقا» است: تضمین عبور امن کشتیهای تجاری، جلوگیری از حمله به زیرساختهای انرژی و ایجاد کانالی برای حل اختلافات پیش از آنکه حادثهای دریایی به جنگی منطقهای تبدیل شود. ایران باید بداند که قدرت واقعی در چنین شرایطی فقط در توانایی بستن یک تنگه نیست؛ بلکه در توانایی باز کردن آن در برابر یک توافق سیاسی قابل اتکا است. اگر هرمز و بابالمندب به ابزار فشار دائمی تبدیل شوند، هزینه آن در نهایت فقط متوجه آمریکا و رقبای منطقهای ایران نخواهد بود؛ اقتصاد ایران نیز از افزایش هزینه تجارت، بیمه و حملونقل آسیب خواهد دید. مسقط شاید آغاز یک توافق بزرگ نباشد، اما میتواند آغاز یک تفاهم کوچک و حیاتی باشد. در شرایط کنونی، همین تفاهم کوچک میتواند تفاوت میان «بحران قابل مدیریت» و «جنگی خارج از کنترل» باشد.