به قلم سر دبیر
حمله پهپادی به خط لوله راهبردی شرق به غرب عربستان را نمیتوان صرفاً یک عملیات نظامی علیه یک تأسیسات نفتی دانست. این خط لوله با هدف کاهش وابستگی عربستان به تنگه هرمز و انتقال نفت از میادین شرقی به بندر ینبع در دریای سرخ ساخته شده است. توقف فعالیت این خط لوله پس از حملات، نشان میدهد دامنه جنگ از تنگه هرمز فراتر رفته و زیرساختهای انرژی و مسیرهای تجاری منطقه را در معرض خطر قرار داده است.
بغداد تحقیقات درباره منشأ حملات را آغاز کرده و مقامهای عراقی اعلام کردهاند که حملات از خاک عراق صورت گرفته است؛ هرچند هنوز انتساب قطعی آن به یک گروه مشخص، از جمله حشد شعبی، اثبات نشده است. همزمان، عراق در واکنش به تحولات اخیر گذرگاه شلمچه و چذابه را بست اقدامی که میتواند پیامد اقتصادی و سیاسی برای منطقه و ایران داشته باشد.
پیام این تحول برای ایران و گروههای نزدیک به تهران مهم است. اگر مشخص شود حملات از سوی گروههای همسو با ایران انجام شده، عربستان به این نتیجه خواهد رسید که مسیرهای جایگزین تنگه هرمز در صورت گسترش جنگ از امنیت کافی برخوردار نیستند. اما پیامد این مسئله برای تهران میتواند قابل توجه باشد؛ زیرا کشورهای عرب خلیج فارس ممکن است بیش از گذشته به حضور و حمایت آمریکا برای حفاظت از تأسیسات انرژی و مسیرهای کشتیرانی خود متکی شوند.
پرسش این است که آیا عربستان و آمریکا به حشد الشعبی حمله خواهند کرد یا خیر؟پاسخ این است که احتمال حملات محدود و هدفمند وجود دارد.عربستان در واکنش از انتقام فوری خودداری کرده است. این رویکرد نشان میدهد هنوز پنجره دیپلماسی کاملاً بسته نشده است. ریاض برای اقدام نظامی، نیازمند روشنشدن عاملان آن است.
در این میان، تلاش قطر برای گردآوردن وزرای خارجه کشورهای شورای همکاری خلیج فارس میتواند فرصتی برای جلوگیری از تبدیل بحران به جنگ باشد. ادامه جنگ میتواند امنیت نفت، کشتیرانی، تجارت و اقتصاد آنها را با خطر مواجه کند.
ایران نیز نیازمند محاسبهای دقیق است. تصور اینکه افزایش فشار نظامی بر عربستان الزاماً به افزایش قدرت تهران منجر میشود، میتواند اشتباه باشد. در کوتاهمدت ممکن است چنین حملاتی فشار بر رقبای ایران را افزایش دهد، اما در بلندمدت میتواند زمینه شکلگیری ائتلاف امنیتی علیه ایران و نزدیکی بیشتر کشورهای منطقه به واشنگتن را فراهم کند.
راه عقلانی اهرم دیپلماتیک است. ایران میتواند ضمن حفظ توان بازدارندگی، از بغداد بخواهد اجازه ندهد خاک عراق برای حمله به همسایگان مورد استفاده قرار گیرد و همزمان از ظرفیت قطر، عمان و دیگر کشورهای منطقه برای گفتوگو استفاده شود.
جنگی که از هرمز آغاز شده، اکنون به عراق و دریای سرخ سرایت کرده است. اگر جنگ بیشتر شود حمله پهپادی به خط لوله نفت میتواند به بحرانی تبدیل شود؛ بحرانی که امنیت و اقتصاد کل منطقه از جمله ایران را تهدید خواهد کرد.