تلسکوپ فضایی «نانسی گرِیس رومَن»، جدیدترین و بزرگترین رصدخانه ناسا، سفر خود را آغاز کرد. موشک فالکون هِوی اسپِیسایکس که این تلسکوپ را به مدار زمین برد، پس از انجام مأموریت، پیشرانهای (بوسترهای) خود را با موفقیت به زمین بازگرداند.
به گزارش ایرنا، وبگاه اسپِیس در گزارشی آورده است:
در ۳۰ اوت ۲۰۲۶/ ۸ شهریور ۱۴۰۵، تلسکوپ فضایی نانسی گرِیس رومَن (Nancy Grace Roman Space Telescope) سوار بر موشک فالکون هِوی شرکت فناوریهای اکتشاف فضایی اسپِیسایکس به فضا پرتاب شد. پس از آنکه موشک، تلسکوپ را در مدار قرار داد، پیشرانهای (بوسترهای) آن بهطور ایمن بر روی زمین فرود آمدند. چِلسی گُهد (Chelsea Gohd)، خبرنگار اسپیسداتکام، یکی از این فرودهای زیبا را در حالی که تماشاگران در مرکز فضایی کِنِدی ناسا با حیرت نظارهگر بودند، به تصویر کشید.
این تصویر چیست؟
تلسکوپ فضایی رومن، جدیدترین و بزرگترین رصدخانه فضایی ناسا است که پس از تلسکوپهای هابل و جیمز وب، راهی فضا شده است و قرار است نگاه ما به کیهان را متحول کند. این تلسکوپ مجهز به ابزارهایی مانند تاجنگار (کُرونوگراف) برای تصویربرداری مستقیم از سیارات فراخورشیدی و ابزار میدانوسیع (WFI) با میدان دید بسیار گسترده است. طراحی آن بهگونهای است که در کنار تلسکوپهای بزرگ دیگری مانند هابل و جیمز وب کار کند و جزئیات پیچیده جهان را در مقیاسی بزرگ آشکار سازد.
اما این تلسکوپ برای رسیدن به فضا، مانند هر تلسکوپ فضایی دیگری، به موشکی برای حمل به فضا نیاز داشت. در این مورد، آن موشکِ فالکون هِوی اسپیسایکس بود. فالکون هِوی حدود ۲۳۰ فوت (۷۰ متر) ارتفاع دارد و میتواند حدود ۱۴۱ هزار پوند (۶۴ تُن) محموله را به مدار پایین زمین حمل کند. نکته مهم این است که دو پیشران این موشک، بازیافتشدنی هستند. پس از پرتاب محموله به فضا، پیشرانها از هم جدا میشوند و هر کدام بهصورت عمودی بر روی زمین فرود میآیند که یکی از شگفتانگیزترین دستاوردهای مهندسی فضایی محسوب میشود. در تصویر بالا، گُهد یکی از این پیشرانها را در حال فرود در دوردست ثبت کرده است.
چرا این تصویر شگفتانگیز است؟
بارها درباره فرود عمودی موشکها شنیدهایم، اما زندگی در زمانی که موشک میتواند اجزای خود را با چنین دقتی به زمین بازگرداند، واقعاً رویایی و شگفتانگیز است. خبرنگار اسپیسداتکام که در فلوریدا و در پرتاب تلسکوپ رومن حضور داشت، میگوید: تماشای بازگشت چنین قطعه عظیمی از فضا و فرودِ عمودی آن بر روی زمین، نفسگیر بود. جمعیتی که در تصویر دیده میشوند نیز در جریان این رویداد، به همان اندازه شگفتزده بودند.
جالب اینجاست که مادر این خبرنگار، پس از تماشای پخش زنده پرتاب، برای او پیام فرستاد و گفت که فرود پیشرانها دقیقاً شبیه یک تاکسی است که پس از انجام مأموریت، به جایگاه خود بازمیگردد تا برای مأموریت بعدی آماده شود. او قبلاً به این شکل به فرود موشک فکر نکرده بود، اما حرف مادرش کاملاً درست بود.
پس از جداشدن، دو پیشران موشک در دو منطقه فرود مختلف در پایگاه فضایی کِیپ کاناورال به زمین نشستند: یکی در منطقه فرود ۲ (Landing Zone 2) و دیگری در منطقه فرود ۴۰ (Landing Zone 40). به گفته ناسا، یکی از این پیشرانها نخستین مأموریت خود را انجام میداد و دیگری برای سومینبار به فضا رفته بود.
اکنون، تماشاییترین رویداد بعدی، اولین تصاویری خواهد بود که تلسکوپ رومن از کیهان ثبت میکند. انتظار میرود این تصاویر سال آینده منتشر شوند.
در همین ارتباط ناسا اعلام کرده است که تلسکوپ فضایی نانسی گرِیس رومن (Nancy Grace Roman Space Telescope) احتمالاً در ماه سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی/ شهریور- مهر ۱۴۰۵ پرتاب خواهد شد. این تاریخ از برنامه قبلی این آژانس که پرتاب را حداکثر تا مه ۲۰۲۷ میلادی/ اردیبهشت- خرداد ۱۴۰۶ پیشبینی کرده بود، زودتر است.
جَرد آیزاکمن (Jared Isaacman)، مدیر ناسا، در نشست خبری در مرکز پروازهای فضایی گادِرد در مریلند، گفت: تسریع در توسعه تلسکوپ رومن یک موفقیت بزرگ است. این نشان میدهد سرمایهگذاری عمومی، تخصص نهادها و بخش خصوصی وقتی کنار هم قرار میگیرند، میتوانند کارهای غیرممکنی انجام دهند که جهان را تغییر میدهد.
مأموریت رومن چیست؟
تلسکوپ فضایی رومن برای تصویربرداری از بخشهای عظیم آسمان با دوربین مادون قرمز با وضوح بالا طراحی شده است. ترکیب میدان دید وسیع و ابزارهای حساس آن به ستارهشناسان اجازه میدهد کیهان را در مقیاسی مطالعه کنند که پیش از این دشوار بود.
اهداف اصلی این مأموریت عبارتند از:
مطالعه انرژی تاریک (نیرویی مرموز که باعث انبساط سریع جهان میشود)؛ مطالعه ماده تاریک (مادهای نامرئی که بیشتر جرم کیهان را تشکیل میدهد)؛ جستوجوی سیارات فراخورشیدی (سیارههایی که به دور ستارههای دوردست میچرخند). دانشمندان انتظار دارند رومن از پژوهشها در بسیاری از زمینههای ستارهشناسی نیز پشتیبانی کند. قابلیتهای پیشرفته آن میتواند به پژوهشگران در کشف اجرام و رویدادهای کیهانی نادری کمک کند که هرگز دیده نشدهاند.
دادههای عظیم؛ ۲۰ هزار ترابایت اطلاعات
انتظار میرود تلسکوپ رومن در طول مأموریت پنجساله اصلی خود، حدود ۲۰ هزار ترابایت داده علمی جمعآوری کند. برای درک بزرگی این عدد، میتوان در نظر گرفت که ۲۰ هزار ترابایت معادل ۲۰ میلیون گیگابایت است یعنی معادل ذخیرهسازی حدود ۲۰ میلیون لپتاپ معمولی.
پژوهشگران از این اطلاعات برای مطالعه حدود ۱۰۰ هزار سیاره فراخورشیدی، صدها میلیون کهکشان و میلیاردها ستاره استفاده خواهند کرد. دانشمندان همچنین امیدوارند بررسیهای گسترده تلسکوپ از اعماق فضا، پدیدههایی نادر و غیرمنتظره را آشکار کند که میتواند درک ما از کیهان را دگرگون کند.
پرتاب با موشک اسپِیسایکس
ناسا قصد دارد تلسکوپ رومن را سوار بر موشک فالکون هِوی شرکت اسپِیسایکس از پایگاه فضایی کِنِدی در فلوریدا به فضا پرتاب کند. ناسا و اسپیسایکس جزئیات بیشتر درباره تاریخ رسمی پرتاب را متعاقباً اعلام خواهند کرد.
مدیریت و همکاریها
مأموریت تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن توسط مرکز پروازهای فضایی گادِرد ناسا مدیریت میشود. همچنین آزمایشگاه پیشرانه جت، مؤسسه فناوری کالیفرنیا، مؤسسه علوم تلسکوپ فضایی در بالتیمور، و پژوهشگرانی از چندین مؤسسه علمی نیز در این طرح مشارکت داشتند.
درباره نام تلسکوپ
این تلسکوپ به نام نانسی گرِیس رومَن، یکی از نخستین مدیران ارشد ناسا که به مادر تلسکوپ هابل معروف است، نامگذاری شده است. او نقشی کلیدی در طراحی و توسعه تلسکوپ فضایی هابل داشت.