گروه بین الملل: جنگ ایران و آمریکا که با تمرکز واشنگتن بر برنامه هستهای تهران آغاز شد، در ادامه ابعاد متفاوتی پیدا کرده است. به نوشته نیوزویک، تحولات جنگ نشان داده است که برای ایران، الزاماً بمب اتم مهمترین ابزار بازدارندگی نیست؛ بلکه توانایی ایجاد اختلال در تنگه هرمز و تنگه باب المندب میتواند اهرمی مؤثر برای افزایش هزینههای طرف ایجاد کند. تنگه هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است و هرگونه اختلال در عبور کشتیها میتواند بازار نفت، هزینه حملونقل، بیمه و تجارت بینالمللی را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، فشار بر این مسیر دریایی تنها یک اقدام نظامی علیه یک منطقه خاص نیست، بلکه پیامدهایی فراتر از خاورمیانه ایجاد میکند. «جاشوا تالیس»، مقام پیشین ارشد نیروی دریایی آمریکا، به نیوزویک گفته است توانایی ایران برای تحمیل هزینه اقتصادی به اقتصاد جهانی، از برخی جهات میتواند سلاحی قدرتمندتر از بمب هستهای باشد.
ایران از دههها پیش تهدید کرده بود که در صورت جنگ گسترده، تنگه هرمز را تحت فشار قرار خواهد داد. این تهدید پس از خروج آمریکا از توافق هستهای در سال ۲۰۱۸ و افزایش تنشها میان دو کشور بار دیگر پررنگ شد. اکنون تهران نشان داده است که میتواند از موقعیت جغرافیایی خود برای افزایش هزینههای رقیب استفاده کند. حمله یا تهدید علیه کشتیهای تجاری باعث میشود شرکتهای کشتیرانی و بیمه، ریسک عبور از منطقه را دوباره محاسبه کنند. تغییر مسیر کشتیها نیز به افزایش زمان و هزینه حملونقل منجر میشود. مزیت این راهبرد برای ایران آن است که با استفاده از ابزارهایی نسبتاً ارزان میتواند اثراتی بسیار بزرگ ایجاد کند؛ در حالی که آمریکا برای مقابله با آن مجبور به صرف منابع نظامی و اقتصادی بیشتری است. تالیس معتقد است همین مسئله، مقابله با قدرت ایران در هرمز را برای واشنگتن دشوار کرده است. از سوی دیگر، جنگ باعث مصرف بخشی از ذخایر مهمات گرانقیمت آمریکا شده، در حالی که ایران تلاش میکند تواناییهای نظامی خود را با سرعت بیشتری بازسازی کند.
قدرت ایران در تنگه هرمز اکنون بر دیپلماسی نیز اثر گذاشته است. در حالی که دولت ترامپ بار دیگر از احتمال توافق سخن میگوید، تهران تمایل چندانی به مذاکره مستقیم با واشنگتن نشان نداده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرده مقامات ایرانی با نمایندگان عمان درباره ایجاد مسیری برای تضمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز گفتوگو میکنند. عمان به دلیل روابط خود با ایران و آمریکا، به یکی از بازیگران اصلی برای کاهش تنش تبدیل شده است. پیشنهاد ایجاد سازوکاری منطقهای برای تأمین امنیت تنگه و دریافت عوارض داوطلبانه از کشتیها نیز میتواند بخشی از راهحل آینده باشد. با این حال، به باور تالیس، اینکه ایران توانسته هرمز را به یکی از محورهای اصلی جنگ تبدیل کند، چالش مهمی برای اعتبار آمریکا ایجاد کرده است.
بحران تنها به هرمز محدود نیست. انصارالله یمن نیز پیشتر با حملات خود به کشتیها در دریای سرخ نشان داد که تهدید مسیرهای تجاری چگونه میتواند اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. حملات این گروه موجب کاهش شدید عبور کشتیها از کانال سوئز و افزایش استفاده از مسیر طولانیتر اطراف آفریقا شد. ادامه این وضعیت میتواند فشار بیشتری بر آمریکا و متحدان منطقهای آن وارد کند؛ بهویژه در شرایطی که برخی کشورهای منطقه نسبت به میزان تعهد واشنگتن به امنیت آنها تردیدهایی پیدا کردهاند.
در مقابل، ایران با تکیه بر روشهای نامتقارن تلاش میکند هزینه حضور آمریکا در منطقه را افزایش دهد. از این منظر، هرمز تنها یک آبراه نیست؛ بلکه به اهرمی تبدیل شده که تهران میتواند از آن برای تغییر محاسبات نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک واشنگتن استفاده کند.
برگرفته از: تابناک، با استناد به مقاله نیوزویک