گروه بین الملل: همزمان با عقبنشینی دونالد ترامپ از تهدید حمله به زیرساختهای انرژی ایران، گمانهزنیها درباره دلایل این تصمیم و چشمانداز مذاکرات تهران و واشنگتن افزایش یافته است. ایران و عمان درباره تنگه هرمز در حال مذاکره هستند و احتمالا به توافق برسند که ورود کشتیها از آبهای ایران باشد و خروج از آبهای عمان. در همین حال وزیر خزانه داری امریکا روز گذشت خبر داد که احتمالا مذاکره از سر گرفته خواهد شد. با این وجود مارک فیتزپاتریک، سرپرست پیشین معاونت بخش عدم اشاعه وزارت خارجه آمریکا، معتقد است برخلاف ادعای رئیسجمهور آمریکا، شواهد نشان نمیدهد ایران مشتاق گفتوگو باشد و توقف حمله بیش از هر چیز نتیجه محدودیتهای نظامی، نگرانی متحدان منطقهای و ملاحظات سیاسی داخلی امریکا است.
ادعای باورنکردنی
مارک فیتزپاتریک، دیپلمات باسابقه آمریکایی و مدیر پیشین اندیشکده «انستیتو بینالمللی مطالعات استراتژیک»، در گفتوگو با تابناک، روایت دونالد ترامپ درباره لغو حمله به ایران را غیرقابل باور توصیف میکند. به گفته او، رئیسجمهور آمریکا مدعی شده بود به دلیل فراهم شدن زمینه گفتوگو با ایران، از حمله به زیرساختهای انرژی این کشور صرفنظر کمارک فیتزپاتریکرده است، اما شواهد موجود از واقعیت دیگری حکایت دارد. به اعتقاد او، مجموعهای از عوامل میدانی و سیاسی باعث شد کاخ سفید از اجرای تهدید خود عقبنشینی کند. نگرانی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از گسترش دامنه جنگ، کاهش ذخایر موشکهای رهگیر آمریکا و پیامدهای اقتصادی افزایش قیمت نفت، مهمترین دلایل این تصمیم بودهاند. فیتزپاتریک تأکید میکند گسترش جنگ میتوانست هم بازار جهانی انرژی را دچار شوک کند و هم با افزایش تورم، موقعیت سیاسی ترامپ را در آستانه انتخابات میاندورهای آمریکا تضعیف کند.
نقش تعیینکننده کشورهای عربی
این دیپلمات آمریکایی نقش کشورهای عربی، بهویژه عربستان سعودی، را در جلوگیری از حمله آمریکا بسیار مهم ارزیابی میکند. به گفته او، ریاض و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس بیش از هر طرف دیگری نگران بودند که حمله به زیرساختهای انرژی ایران، پاسخ متقابل تهران را متوجه تأسیسات نفتی و اقتصادی آنها کند. فیتزپاتریک معتقد است محمد بن سلمان با استفاده از روابط نزدیک خود با ترامپ تلاش کرد او را از اجرای این حمله منصرف کند؛ زیرا هرگونه درگیری گسترده، بیشترین هزینه اقتصادی و امنیتی را متوجه کشورهای منطقه میکرد. او همچنین به توانایی ایران و گروههای همپیمانش برای هدف قرار دادن منافع آمریکا و متحدانش در منطقه اشاره میکند و میگوید همین توان بازدارندگی، یکی از عواملی است که محاسبات واشنگتن را پیچیده کرده است. از نگاه او، ایران علاوه بر توان موشکی، از ظرفیت ایجاد ناامنی در آبراههای مهم منطقه مانند بابالمندب نیز برخوردار است؛ عاملی که هزینه هرگونه تشدید تنش را افزایش میدهد.
محدودیتهای نظامی آمریکا
یکی دیگر از عوامل مؤثر در عقبنشینی ترامپ، وضعیت ذخایر تسلیحاتی آمریکا است. فیتزپاتریک با اشاره به گزارشهایی درباره کاهش مهمات پدافندی آمریکا میگوید اگرچه مقامهای رسمی پنتاگون این موضوع را تأیید نمیکنند، اما نشانههای موجود از فشار بر توان دفاعی آمریکا حکایت دارد. او به گزارشهایی اشاره میکند که بر اساس آنها فرمانده نیروهای آمریکایی در اروپا به کاخ سفید هشدار داده است ادامه دفاع از اسرائیل با روند فعلی دشوار خواهد بود. به اعتقاد فیتزپاتریک، اگر آمریکا نتواند از متحدان خود در برابر حملات موشکی احتمالی دفاع کند، طبیعی است که تمایلی به آغاز دور تازهای از درگیری نداشته باشد. این موضوع نشان میدهد محدودیتهای نظامی آمریکا تنها به توان تهاجمی مربوط نمیشود، بلکه حفظ سامانههای دفاعی و تأمین امنیت نیروها و متحدان نیز به یکی از دغدغههای اصلی واشنگتن تبدیل شده است.
مذاکره؛ خواسته واشنگتن، نه تهران
فیتزپاتریک درباره آینده گفتوگوهای ایران و آمریکا نیز ارزیابی محتاطانهای ارائه میدهد. او معتقد است برخلاف ادعاهای ترامپ، شواهد موجود نشان نمیدهد تهران برای آغاز مذاکرات شتاب داشته باشد. به گفته او، رئیسجمهور آمریکا بیش از هر موضوع دیگری به بازگشایی تنگه هرمز علاقمند است؛ مسئلهای که پس از جنگ به یکی از اولویتهای اصلی واشنگتن تبدیل شده است. با این حال، ایران تاکنون نشانهای از عجله برای ورود به مذاکرات مستقیم نشان نداده است. فیتزپاتریک احتمال میدهد ایران و عمان بتوانند سازوکاری برای ازسرگیری عبور و مرور کشتیها در تنگه هرمز ایجاد کنند، اما تأکید میکند آمریکا نیز ناگزیر خواهد بود در این روند مشارکت داشته باشد؛ زیرا تنها اهرم مؤثر واشنگتن برای تشویق تهران، امکان کاهش یا لغو بخشی از تحریمهاست.
چشمانداز مبهم تفاهم یا توافق
این کارشناس آمریکایی نسبت به دستیابی به توافقی جامع درباره برنامه هستهای ایران خوشبین نیست. از نگاه او، اگر واشنگتن بخش مهمی از اهرم تحریمی خود را برای حل مسئله تنگه هرمز مصرف کند، ابزار کمتری برای مذاکرات هستهای در اختیار خواهد داشت.
برگرفته از: تابناک