پس از سه شب متوالی بدون حملات متقابل، فضای امنیتی خاورمیانه وارد مرحلهای متفاوت شده است. توقف موقت درگیریها، کاهش قیمت جهانی نفت و افزایش تحرکات دیپلماتیک، این گمانه را تقویت کرده که واشنگتن و تهران در حال آزمودن فرصتی تازه برای مهار بحران هستند. با این حال، همزمانی این آرامش با سفر قریبالوقوع بنیامین نتانیاهو به واشنگتن و اختلاف دیدگاهها درباره آینده برنامه هستهای ایران، نشان میدهد که هنوز هیچ تضمینی برای پایان بحران وجود ندارد.
نشانهای از تغییر فضا
پس از هفتهها حملات متقابل، برای سومین شب متوالی هیچ گزارشی از حملات جدید آمریکا علیه ایران یا پاسخ متقابل تهران منتشر نشد. همزمان، مقامهای ایرانی اعلام کردند که با توقف عملیات آمریکا، حملات تلافیجویانه نیز متوقف شده است. در سوی مقابل، نماینده آمریکا در سازمان ملل اعلام کرد دونالد ترامپ تصمیم گرفته است برای پیشبرد مسیر دیپلماسی، به مذاکرات «فرصت بیشتری» بدهد. این موضع امیدها برای بازگشت دو طرف به میز گفتوگو را افزایش داده است. بازتاب این تحول در بازارهای جهانی نیز آشکار بود؛ بهگونهای که قیمت نفت در معاملات روز دوشنبه کاهش یافت و نگرانی سرمایهگذاران نسبت به اختلال در صادرات انرژی تا حدودی فروکش کرد.
دیپلماسی زیر سایه تنگه هرمز
آغاز درگیریها از اختلاف بر سر امنیت کشتیرانی و کنترل تنگه هرمز، مذاکرات پیشین میان تهران و واشنگتن را متوقف کرد. با گسترش حملات، دامنه بحران به مسیرهای دریایی، پایگاههای نظامی آمریکا و متحدان واشنگتن در منطقه نیز کشیده شد. اکنون با توقف موقت عملیات نظامی، دوباره امیدهایی برای احیای روند سیاسی شکل گرفته است. با این حال، اختلاف درباره نحوه مدیریت تنگه هرمز و تضمین امنیت عبور کشتیها همچنان یکی از مهمترین موانع پیش روی مذاکرات محسوب میشود.
آیا آمریکا با کمبود مهمات روبهرو شده است؟
برخی رسانههای آمریکایی گزارش دادهاند که کاهش ذخایر موشکهای رهگیر پاتریوت و دیگر سامانههای دفاعی، یکی از عوامل اصلی خودداری واشنگتن از گسترش عملیات نظامی بوده است.
روزنامه نیویورکتایمز مدعی شد کاهش ذخایر مهمات، دولت آمریکا را به بازنگری در برنامه تشدید حملات واداشته است. با این حال، ترامپ این ادعا را رد کرد و تأکید داشت که ارتش آمریکا بیش از نیاز خود تسلیحات در اختیار دارد. همچنین مقامهای نظامی آمریکا هرگونه کمبود تجهیزات را تکذیب کرده و اعلام کردند نیروهای آمریکایی همچنان از آمادگی کامل برای ادامه عملیات برخوردار هستند.
سفر نتانیاهو و آینده بحران
در شرایطی که فضای دیپلماتیک تا حدی فعال شده، سفر بنیامین نتانیاهو به واشنگتن از مهمترین رویدادهای پیش رو به شمار میرود. انتظار میرود نخستوزیر اسرائیل در دیدار با ترامپ خواستار اتخاذ مواضعی سختگیرانهتر در قبال ایران، بهویژه درباره برنامه هستهای این کشور شود. نتانیاهو تأکید کرده است که برنامه هستهای ایران باید متوقف شود؛ چه از مسیر توافق و چه از طریق گزینههای دیگر. این موضع میتواند بر روند تصمیمگیری کاخ سفید در روزهای آینده تأثیرگذار باشد.
ترامپ میان جنگ و مذاکره
دونالد ترامپ اعلام کرده هنوز درباره ازسرگیری عملیات گسترده نظامی تصمیم نهایی نگرفته است، اما همزمان از ادامه تماسها و گفتوگوها با ایران خبر داده و گفته است که طرف مقابل نسبت به گذشته آمادگی بیشتری برای مذاکره نشان میدهد. در همین حال، ادامه جنگ برای دولت آمریکا نیز هزینههای سیاسی و اقتصادی قابل توجهی به همراه داشته است. طولانی شدن درگیری، نگرانی درباره بازار انرژی و نزدیک شدن انتخابات میاندورهای، فشار مضاعفی بر کاخ سفید وارد کرده است. از سوی دیگر، گسترش درگیریها به جبهه یمن و افزایش حملات میان حوثیها و عربستان سعودی، نشان میدهد که هرگونه شکست مذاکرات میتواند بار دیگر دامنه بحران را به سراسر منطقه گسترش دهد. هرچند توقف حملات و کاهش تنشها امیدهایی برای بازگشت به دیپلماسی ایجاد کرده است، اما اختلافهای عمیق میان تهران، واشنگتن و تلآویو همچنان پابرجاست. آینده این آرامش موقت تا حد زیادی به نتایج رایزنیهای سیاسی، تصمیم دولت ترامپ و نتیجه دیدار او با بنیامین نتانیاهو بستگی خواهد داشت؛ دیداری که میتواند مسیر بحران را به سمت مذاکره یا بازگشت دوباره به رویارویی نظامی تغییر دهد.
برگرفته از: جماران