کتاب «تفتیش عقاید: از آغاز تا پایان» تلاشی موجز اما مستند برای بازخوانی یکی از تاریکترین فصلهای تاریخ اندیشه و مذهب است؛ دورهای که در آن، ترس از تفاوت و هراس از اندیشه مستقل، به نام ایمان مشروعیت یافت. این اثر که به همت مؤسسه هارلی هیستوری تألیف و با ترجمه سعیده سیدعباسی از سوی انتشارات سبزان منتشر شده، خواننده را با سازوکار نهادی آشنا میکند که هدفش حفظ «حقیقت مطلق» بود، اما در عمل به ابزاری برای سرکوب وجدان بدل شد. نویسنده با نگاهی بیطرفانه، مسیر تاریخی تفتیش عقاید را از قرون وسطی تا قرن نوزدهم دنبال میکند؛ از دادگاههای اسقفی و پاپی گرفته تا تفتیش عقاید اسپانیا، پرتغال و رم. کتاب نشان میدهد چگونه پیوند ایمان و قدرت سیاسی، به محاکماتی انجامید که در آنها پرسشگری جرم و تفاوت، تهدید تلقی میشد. اشاره به پروندههایی چون کاتارها، والدنسیها و محاکمه گالیله، تصویری روشن از پیامدهای این نگرش ارائه میدهد. یکی از نقاط قوت کتاب، پرداختن به «سایههای تفتیش عقاید در جهان مدرن» است؛ جایی که نویسنده هشدار میدهد تفتیش، صرفاً یک پدیده تاریخی نیست، بلکه الگویی فکری است که میتواند در هر جامعهای با حذف آزادی اندیشه بازتولید شود. این کتاب، فراتر از روایت تاریخ، هشداری معاصر است: هیچ قدرتی، حتی با ادعای حقیقت مطلق، نباید آزادی وجدان را قربانی کند.