پری ثابت - روزنامه نگار
هلند در بسیاری از رتبهبندیهای جهانیِ شادی، کیفیت زندگی و رضایت اجتماعی، جایگاهی ثابت و قابلتوجه دارد. اما این شادی نه اتفاقی است و نه محصول رفاه صرف. هلندیها ملتی هستند که بارها با بحرانهای طبیعی، جنگها، فقر و تهدید نابودی روبهرو شدهاند و یاد گرفتهاند چگونه «با هم» از بحران عبور کنند. شادی در هلند بیشتر یک مهارت جمعی است تا یک احساس زودگذر.
جغرافیا؛ دشمنی که به معلم تبدیل شد
بیش از یکسوم خاک هلند پایینتر از سطح دریاست. قرنها سیلاب، طوفان و پیشروی آب، زندگی مردم را تهدید میکرد. اما هلندیها بهجای تسلیم، همکاری را آموختند. ساخت سدها، آسیابهای بادی و کانالها تنها پروژههای عمرانی نبودند، بلکه تمرینی برای اعتماد اجتماعی بودند. وقتی بقا وابسته به همکاری است، فردگرایی افراطی جایی ندارد. همین روحیه مشارکت، بعدها به یکی از پایههای شادی اجتماعی در هلند تبدیل شد.
عبور از بحرانهای تاریخی
هلند جنگهای ویرانگری را تجربه کرده است؛ از اشغال نازیها در جنگ جهانی دوم گرفته تا قحطی بزرگ زمستان ۱۹۴۴ که هزاران نفر را به کام مرگ کشاند. پس از جنگ، کشور تقریباً ویران بود، اما بازسازی نه فقط فیزیکی، بلکه روانی و اجتماعی انجام شد. سیاستگذاریها بر عدالت اجتماعی، آموزش، سلامت روان و گفتوگوی جمعی متمرکز شد. هلندیها آموختند که رنج را انکار نکنند، بلکه دربارهاش حرف بزنند؛ چیزی که امروز هم در فرهنگ گفتوگو و شفافیت آنها دیده میشود.
شادی ساده، نه نمایشی
یکی از ویژگیهای مهم فرهنگ هلندی، باور به «عادی بودن» است. جمله معروف هلندیها میگوید: «عادی رفتار کن، همین کافی است.» شادی در این فرهنگ، به معنای زندگی لوکس یا هیجان دائمی نیست. تعادل بین کار و زندگی، زمان آزاد، دوچرخهسواری، بودن با خانواده و دوستان، و لذت از چیزهای کوچک، عناصر اصلی احساس رضایتاند. مردم هلند کمتر خود را با دیگران مقایسه میکنند و فشار اجتماعی برای «موفقتر بودن» کمتر دیده میشود.
نظام اجتماعی و اعتماد عمومی
اعتماد یکی از سرمایههای بزرگ هلند است؛ اعتماد به دولت، به نهادها و به یکدیگر. سیستم تأمین اجتماعی قوی، بیمه درمانی همگانی، آموزش باکیفیت و حمایت از اقشار آسیبپذیر باعث شده اضطرابِ بقا کمتر باشد. وقتی مردم نگران سقوط ناگهانی به فقر مطلق نباشند، ذهنشان فضای بیشتری برای شادی، خلاقیت و ارتباط انسانی پیدا میکند.
افسانهها و اسطورههای الهامبخش
در افسانههای هلندی، «آب» هم دشمن است و هم دوست. داستانهایی وجود دارد درباره کودکانی که با انگشت خود سوراخ سد را میبندند و روستا را نجات میدهند؛ نمادی از مسئولیت فردی در برابر خیر جمعی. در بسیاری از قصههای محلی، قهرمان کسی نیست که قدرتمندترین است، بلکه کسی است که بهموقع و با همکاری دیگران عمل میکند. این روایتها از کودکی به مردم میآموزند که نجات، حاصل مشارکت است نه قهرمانی فردی.
فرهنگ گفتوگو و حل مسئله
هلندیها به «پولدر مدل» معروفاند؛ شیوهای از تصمیمگیری که بر گفتوگو، مصالحه و شنیدن صدای همه طرفها تأکید دارد. این مدل ریشه در همان مبارزه تاریخی با آب دارد. اختلاف نظر پذیرفته میشود، اما بنبست نه. این فرهنگ باعث شده تعارضها کمتر به بحرانهای عمیق روانی یا اجتماعی تبدیل شوند و احساس کنترل جمعی بر سرنوشت تقویت شود.
شادی بهمثابه مهارت آموختنی
شادی هلندیها نتیجه تمرین مداوم است: تمرین تعادل، تمرین اعتماد، تمرین سادهزیستی و تمرین مواجهه واقعبینانه با بحران. آنها یاد گرفتهاند که زندگی همیشه امن و بیدردسر نیست، اما میتوان با ساختن شبکههای حمایتی، معنا دادن به رنج و حفظ ارتباط انسانی، از دل سختیها به آرامش رسید.
هلند به ما یادآوری میکند که شادی الزاماً محصول ثروت یا خوششانسی نیست؛ بلکه نتیجه انتخابهای جمعی، روایتهایی که برای خود میسازیم و شیوهای است که با بحرانها روبهرو میشویم. شاید راز اصلی شادی هلندیها همین باشد: آنها آموختهاند که هیچکس بهتنهایی نجات پیدا نمیکند.
در کنار همه این عوامل، توجه هلندیها به سلامت روان نقش مهمی در تداوم شادی اجتماعی دارد. مراجعه به روانشناس و گفتوگو درباره مشکلات فردی یا خانوادگی امری عادی و بدون برچسب منفی است. نظام آموزشی نیز از کودکی مهارتهای زندگی، کار گروهی و مدیریت احساسات را آموزش میدهد. همچنین ارتباط نزدیک با طبیعت، استفاده روزمره از دوچرخه و زندگی در شهرهای انسانمحور، استرس مزمن را کاهش میدهد. مجموع این عناصر باعث شده شادی در هلند نه یک شعار تبلیغاتی، بلکه بخشی از زیست روزمره مردم باشد؛ شادیای آرام، پایدار و ریشهدار که در برابر بحرانها تابآوری بالایی دارد.