رئیس سازمان بهزیستی از افزایش نگرانکننده نرخ فقر در دهه اخیر خبر داد و اعلام کرد: جمعیت زیرخط فقر مطلق از ۱۶ میلیون به ۳۴ میلیون نفر رسیده و تابآوری اقتصادی مردم کاهشیافته است.
سید جواد حسینی با تشریح دلایل اعتراضات معیشتی مردم گفت: از سال ۱۳۹۷ به بعد روند فقر در جامعه ایران روزافزون شد بهگونهای که اکنون در این دهه جمعیت زیرخط فقر مطلق دو برابر شده است.
عمومی شدن فقر
حسینی گفت: اکنون ساختار اقتصادی معیوب تبدیل به مسئله مزمن ساختاری تهدید زا شده است و ثبات اجتماعی و کارآمدی حکمرانی را به طرز معناداری با چالش مواجه کرده است. فقر در جامعه عمومیتیافته و نتیجه آن فشرده شدن طبقات است. اینها سبب میشود تابآوری اقتصادی و اجتماعی مردم کاهش یابد.
فقر و محرومیت
وی با اشاره به نظریه یکی از اساتید جامعهشناسی کره جنوبی متذکر شد: فقر سه دار دارد، دار معیشتی، منزلتی و فرصتی که باعث میشود افراد بسیاری از فرصتهای زندگی مانند ازدواج، سفر و… را از دست بدهند.
صعود فقر پس از تحریمها
وی افزود: تا سال ۱۳۹۷ به مدت ۱۰ سال نرخ فقر ۲۰ درصد بود و در سال ۹۸ به ۳۰ درصد رسید که در ۱۴۰۳ به ۴۰ درصد رسید و تحلیلها میگوید امکان اینکه ۱۰ درصد دیگر اضافه شود وجود دارد و با پدیده عمومی شدن فقر مواجهیم.
افزایش جمعیت فقرا
رئیس سازمان بهزیستی تصریح کرد: دهک ۵ و ۶ که دهکهای متوسط هستند و یک مقدار از فقر فاصلهدارند، میزان فاصله آنها با مرز فقر نزدیک شده است و اکنون ۱۵ درصد آنها در حال رسیدن به فقر مطلق هستند همچنین با افول تابآوری خانوادهها مواجه میشویم و امکان متوازنسازی را در زندگی به شکل متعارف از دست دادند.
افول تابآوری خانواده
رئیس سازمان بهزیستی اظهار داشت: در تقسیمبندی جهانی به لحاظ اقتصادی، ۷۰ درصد هزینههای خانوار صرف ۶ نیاز اصلی شامل خوراک، پوشاک، مسکن، حملونقل و آموزش میشود، اما در ایران اکنون بهطور میانگین ۸۰ درصد هزینههای خانوار را تأمین این ۶ قلم کالا اختصاص میدهد و این رقم در کلانشهرها ۹۰ درصد است و این یعنی خانواده امکان مانور و جابهجایی هزینهها را ندارند و اگر شوک اقتصادی به خانواده وارد بیاید، امکان جابهجایی هزینه مصرفی وجود ندارد و شاهد افول تابآوری خانواده خواهیم بود.
افزایش هزینه خوراک و مسکن
رئیس سازمان بهزیستی کشور دو عامل تشدیدکننده فقر را برشمرد و گفت: نخست سهم هزینههای مسکن است که از ۲۷ درصد سبد هزینه خانوار تا سال ۱۳۹۵ در سال ۱۴۰۳ به ۴۲ درصد رسیده است و این سهم برای کلانشهرها بالای ۶۰ درصد است همچنین بیش از ۶۸ درصد هزینههای خانوارها را خوراک و مسکن تشکیل میدهد. از سال ۱۳۹۰ به بعد نرخ تورم سالانه ۲۷ درصد بود و متوسط افزایش دستمزد کارکنان رسمی دولت ۱۷ درصد و کارکنان غیردولتی ۱۶ درصد بود و سالانه ۱۰ تا ۱۱ درصد قدرت تسلط این گروهها به هزینههای زندگی کاهشیافته است.
۴ میلیون نفر دچار فقر شدید
وی عنوان کرد: ۴۴ درصد جمعیت کشور دچار فقر مطلق هستند یعنی ۳۵ میلیون نفر از مردم توان تأمین هزینههای ضروری زندگی را آنگونه که شایسته است ندارند و ۴ میلیون دچار فقر شدید هستند و هزینههای کافی برای تأمین معمول زندگی را ندارند و این وضعیت تضعیف سلامت جسمی، روانی و چرخه بین نسلی فقر را به همراه دارد.
بنبست رشد اقتصادی
حسینی بابیان اینکه تناقض نمایی بین دستگاههای حمایتی داریم، توضیح داد: در جهان سهم بودجه حمایتی از تولید ناخالص ملی ۱.۵ درصد است و این رقم در ایران دو برابر است، اما خروجی ندارد، چون فاقد رشد اقتصادی پایدار هستیم و هرچقدر هزینه کنیم، بلعیده میشود. مثلاً برخی طرحهای حوزه اشتغال فرد بیکار را به بیکار بدهکار تبدیل میکند بااینحال اصل قضیه بنبست رشد اقتصادی است. در دهه گذشته ایران یکتا دو درصد رشد اقتصادی داشت و میانگین رشد اقتصادی جهان سه درصد و منطقه ۴ درصد بود نتیجه این وضعیت سقوط ۳۵ درصد درآمد سرانه نسبت به سال ۱۳۹۰ بود و همزمانی رشد ضعیف اقتصادی با تورم بالا و تحریمها باعث دو برابر شدن خط فقر شده و طبقات متوسط را به مرز فقر رسانده است.
فقیر شدن 2 میلیون نفر در 2 سال
حسینی با اشاره به اینکه در سال ۱۴۰۱ دو میلیون نفر به جمعیت فقر مطلق اضافه شد، گفت: دولتها در این شرایط باید محافظتی شوند و با طرحهایی نگذارند طبقات متوسط به دامن فقر مطلق بیفتند اما این اتفاق در جامعه در حال رخ دادن است.
اعتراضات معیشتی
وی عنوان کرد: نیازمند توسعه سیاستهای حمایتی هستیم و طبقه متوسط عامل اصلی توسعه است. وقتی این طبقه در آستانه فقر قرار بگیرد، زندگی همراه با فقر را تجربه میکند که این اتفاق خطرناک است. سقوط طبقه متوسط، نبود امکان جبران و درک بی عدالتی بستر اعتراض و نارضایتی خشن را فراهم میکند و اعتراضات معیشتی بهحق است.
راهکار
حسینی گفت: سیاست هدفمند یارانهای، اصلاح سیاست دستمزد متناسب با تورم، سرمایهگذاری در کیفیت آموزش و سلامت، ایجاد فرماندهی واحد برای نهادهای حمایتی و تمرکز بر موانع رشد اقتصادی و رفع تحریمها را باید این مشکلات را حل کرد در غیر این صورت رهایی از فقر ممکن نیست.