ایدیاچدی نشانهای از گسستهای عاطفی جمعی است
کتاب «ذهنهای پراکنده؛ خاستگاهها و التیام ایدیاچدی» اثر گبور مته، پزشک و نویسنده کانادایی، یکی از آثاری است که نگاه متفاوتی به اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی (ADHD) ارائه میدهد. این کتاب که نخستینبار در سال ۱۹۹۹ منتشر شد، حالا در ترجمه فارسی توسط مهسا صباغی و از سوی نشر میلکان در دسترس قرار گرفته است. مته در این اثر بهجای اینکه ایدیاچدی را صرفاً بهعنوان یک اختلال ژنتیکی و زیستی بررسی کند، آن را بهعنوان پدیدهای رشدی و اجتماعی تحلیل میکند. از نگاه او، این اختلال نه نقصی ژنتیکی، بلکه تأخیری رشدی است که در بستر تجربیات عاطفی اولیه و فشارهای زندگی مدرن شکل میگیرد.
گبور مته در کتاب خود تأکید میکند که بسیاری از کودکانی که بعدها مبتلا به ایدیاچدی تشخیص داده میشوند، در سالهای ابتدایی زندگی خود با سطوحی از استرس مزمن مواجه بودهاند. این استرسها میتوانند ناشی از عوامل مختلفی مانند اضطراب والدین یا فشارهای اجتماعی باشند. به اعتقاد مته، مغز کودک برای بقا سازگار میشود، نه برای تمرکز طولانیمدت یا آرامش درونی. او همچنین اشاره میکند که بسیاری از رفتارهایی که امروزه بهعنوان نقص توجه شناخته میشوند، در واقع واکنشهایی تطبیقی به محیطی بیشتحریککننده یا ناامناند.
مته در این کتاب به آسیبهای اجتماعی و روانی ساختارهای مدرن نیز اشاره دارد و از این منظر، ایدیاچدی را نشانهای از گسستهای عاطفی جمعی و فشارهای اجتماعی میداند که در دنیای امروزی به کودکان تحمیل میشود. او از این رو، به شکلی انتقادی از نظامهای اجتماعی و فرهنگیای صحبت میکند که ریتم زندگی را سریع کرده و فشار عملکردی را از سنین پایین به کودکان منتقل میکنند.
یکی از جنبههای متمایز این کتاب توجه به تجربیات بزرگسالانی است که از ایدیاچدی رنج میبرند. مته توضیح میدهد که در بزرگسالی، این اختلال میتواند پنهانتر، اما فرسایندهتر شود و بسیاری از افراد مبتلا به آن تا سالها از دشواریهای زندگیشان بیخبر بودهاند. او با استناد به نمونههای بالینی نشان میدهد که این افراد در نهایت با درک مسیر رشدی متفاوت مغز خود، به نوعی بازخوانی زندگیشان میپردازند.
مته همچنین از نوروپلاستیسیته مغز صحبت میکند و نشان میدهد که مغز حتی در بزرگسالی نیز قادر به تغییر و بازسازی است. او تأکید دارد که التیام ایدیاچدی نه در حذف کامل نشانهها، بلکه در ایجاد رابطهای متفاوت با خود، بدن و احساسات شکل میگیرد. در نهایت، این کتاب از یکسو نقدی به نظامهای تشخیصی و درمانی رایج است و از سوی دیگر، نگاهی انسانی و رشدی به ایدیاچدی دارد.
به گزارش ایبنا، ترجمه فارسی کتاب «ذهنهای پراکنده» در زمانی منتشر شده که توجه به مسائل روانشناختی و سلامت روان در جامعه ایران بیشتر شده است. این اثر میتواند گامی در جهت افزایش درک عمومی از اختلالات روانی و تأثیرات اجتماعی آنها باشد. مته در این کتاب، از اختلال ایدیاچدی بهعنوان یک مسیر رشدی متفاوت یاد میکند که درک و فهم بهتر آن میتواند به فرآیند التیام و بهبود کمک کند.