انتخاب تاریخ:   /  /   
آخرین خبرها پربیننده‌ترین خبرها
بیشتر
کد خبر: 82153 | تاریخ : ۱۳۹۹/۳/۲۰ - 00:04
الیزابت علیه مصدق
انتشار اسناد تازه از نقش ملکه انگلیس در کودتای ۲۸ مرداد 1332

الیزابت علیه مصدق

اشاره: پس از گذشت 67 سال از کودتای ارتش شاهنشاهی ایران در دوره پهلوی با همکاری مشترک آژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و سرویس اطلاعات مخفی بریتانیا (اس‌آی‌اس) در 28 مرداد 1332 که سرنگونی دولت ملی، مردمی و دموکراتیک ایران به نخست‌وزیری دکتر محمد مصدق، رهبر ملی شدن صنعت نفت ایران را به دنبال داشت، این کودتا همچنان خبرساز است و هربار کشف و انتشار اسناد تازه‌ای درباره آن، ناگفته‌های بسیاری را فاش می‌کند. کودتای ۲۸ مرداد از بحث‌برانگیزترین رخدادهای تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود؛ رخدادی که اگرچه در آن سال شاه ایران محمدرضا پهلوی را به قدرت بازگرداند، اما جرقه آغاز بی‌اعتمادی بین ایالات‌متحده و ایرانیان شد، به انقلاب اسلامی سال 1357 انجامید و آثار آن هنوز در روابط دو کشور محسوس است. در سال ۲۰۰۰ میلادی و دوران ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی در ایران و بیل کلینتون در آمریکا، مادلین آلبرایت وزیر امور خارجه آمریکا در یک سخنرانی اعلام کرد: «در سال ۱۹۵۳ آمریکا نقش مؤثری در ترتیب دادن براندازی نخست‌وزیر مردمی ایران محمد مصدق داشت که باعث پس‌رفت سیر تکامل سیاسی ایران شد و تعجبی ندارد که هنوز بسیاری از ایرانیان از این دخالت آمریکا در امور داخلی آنان ناراحت‌اند.» همچنین باراک اوباما در سال 2008 در یک سخنرانی اذعان کرد که کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ کار آمریکا بوده و در این رابطه گفت: «این موضوع منشأ تنش بین ایالات متحده و نظام جمهوری اسلامی ایران بوده‌است.» سال 2013، در شصتمین سالگرد کودتای ۲۸ مرداد، سیا با انتشار اسنادی به‌طور علنی برای اولین بار به دست داشتن خود در کودتای 1953 اعتراف کرد. اکنون انتشار اسناد جدید در یک مستند تلویزیونی در انگلیس به نام «ملکه و کودتا» نشان می‌دهد که یک پیام از ملکه الیزابت به محمدرضا شاه در کودتای سازمان سیا در سال 32 در ایران نقش داشته است. مورخانی که این پیام ملکه الیزابت را کشف کرده‌اند، معتقدند که سوء تفسیر آن به شاه کمک کرده تا در یک‌لحظه حساس از کشور فرار نکند. گزارش پیش رو به این موضوع می‌پردازد.

ستاره صبح-

ان بی سی نوشت: اسناد جدید می‌گویند که یک پیام از ملکه الیزابت به شاه در کودتای سازمان سیا در سال 1953 در ایران نقش داشته است. مورخانی که این پیام ملکه الیزابت را کشف کرده‌اند، معتقدند که سوء تفسیر آن به شاه کمک کرده تا در یک‌لحظه حساس از کشور فرار نکند. پیام ملکه الیزابت کاملاً به‌موقع بود و قصد داشت به یک پادشاه جوان ایرانی که با بحران مواجه بود، اطمینان خاطر بدهد. اما خیلی زود مشخص شد که چنین پیامی از لندن نیامده است. آن پیام درواقع یک یادداشت دیپلماتیک درهم و آشفته بوده که منبعش هم اشتباه بوده، اما آمریکایی‌ها حتی پس از درک اشتباه خود و اینکه سوءبرداشت کرده‌اند، از این یادداشت برای اهداف خود استفاده کردند.

خطایی شبیه شوخی
بر اساس مستند «ملکه و کودتا» که این ماه در انگلیس منتشر شد و با استناد به اسناد تازه کشف‌شده ایالات‌متحده، ممکن است خطاهایی که به شوخی شبیه است در کودتای سیا-انگلیس در سال 1953 که سرنگونی دولت دموکراتیک ایران را به دنبال داشت، نقش اساسی داشته باشد. کودتایی که در سال 1953 شاه ایران محمدرضا پهلوی را به قدرت بازگرداند و باعث ایجاد بی‌اعتمادی بین ایالات‌متحده و ایرانیان از آن زمان شد، الهام‌بخش بسیاری از کتاب‌ها، مستندها و تحقیقات دانشگاهی است. اما تقریباً هفت دهه بعد، مورخان انگلیس اسناد وزارت امور خارجه را در بایگانی‌های ملی ایالات‌متحده کشف کرده‌اند که نشان از پیچیدگی جدید کودتا دارد. سند اصلی مربوط به فوریه سال 1953 است، یعنی پنج ماه قبل از اینکه جاسوسان انگلیس و ایالات‌متحده به سرنگونی دولت پارلمانی به رهبری نخست‌وزیر محمد مصدق کمک کنند. در آن زمان، شاه ایران ثبات نداشت و در بحبوحه‌ی مشکلات غوطه‌ور بود. او به فکر فرار از ایران بود. این اندیشه‌ی شاه، نقشه‌ی مشترک آمریکا و انگلیس را قبل از اینکه شروع شود، با شکست روبرو می‌کرد. طبق این مستند که توسط بریو نیو مدیا (Brave New Media) برای کانال 4 انگلیس تهیه شده است، تاکنون سند هرگز موردتوجه عموم قرار نگرفته است، حتی اگر به همراه سایر اسناد در بایگانی ایالات‌متحده آمریکا رمزگشایی شده باشد.

پیام ملکه به شاه
در تاریخ 27 فوریه، وزیر امور خارجه آمریكا، جان فاستر دالس یک پیام فوق سری را  از سفارت آمریكا در لندن دریافت كرد که حاوی پیام آنتونی ادن، وزیر خارجه انگلیس بود که می‌گفت: دفتر امور خارجه، ظهر امروز ما را از دریافت پیام ادن از ملکه الیزابت آگاه کرد. در این پیام درباره آخرین وضعیت شاه ابراز نگرانی شدید شده و ملکه شدیداً امیدوار است که ما می‌توانیم شرایطی را مهیا کنیم که شاه را از فرار از کشور دلسرد کنیم. ظاهراً این پیام خارق‌العاده به نظر می‌رسد، چراکه ملکه الیزابت تلاش دارد که پادشاه دیگری که دوستش هم هست، ثابت‌قدم باقی بماند. روری کورماک، استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه ناتینگهام، یکی از دو محققی است که اسناد را کشف کرده‌اند. وی  گفت: واشنگتن پیام بریتانیا را به‌عنوان کارت برنده‌ای به‌منظور متقاعد کردن شاه برای ماندن در کشور در نظر گرفته است. کورماک به ان بی سی نیوز گفت: برای آمریکایی‌ها، این عالی است. این مهم است که واشنگتن می‌تواند از کسی استفاده کند که شاه واقعاً به او احترام می‌گذارد. ملکه، رهبر خانواده‌های سلطنتی جهان. بنابراین مستند، لوی هندرسون، سفیر آمریكا در تهران فوراً درخواست ملاقات با شاه جهت تحویل پیام از انگلیس را داد. یکی از دستیاران کاخ به سفیر گفت که شاه نمی‌تواند حضوری با وی ملاقات کند، زیرا منتظر نخست‌وزیر مصدق است تا برای خداحافظی با وی پیشش بیاید. هندرسون که در مورد امنیت تماس تلفنی نگرانی داشت، سعی کرد پیام خود را از طریق فردی که در کاخ سفید صاحب‌مقام بود و با لحنی محتاطانه به شاه منتقل کند.

تغییر برنامه‌های شاه
ریچارد آلدریچ، استاد سیاست و مطالعات بین‌الملل در دانشگاه وارویک، محقق دیگری که اسناد را کشف کرده، گفت: اگرچه راهی برای دانستن اینکه برداشت شاه از این پیام جه بوده، وجود ندارد، اما نتیجه این بود که شاه به‌سرعت برنامه‌های خود را برای پرواز از تهران کنار گذاشت. آلدریچ گفت: شاه برنامه‌هایش را تغییر می‌دهد. آنچه ما به‌عنوان مورخان واقعاً دوست داریم، انجام دهیم این است که بتوانیم یک آزمایشگاه راه‌اندازی کنیم و مجدداً وقایع را تغییر دهیم و یک‌چیز خاص را تغییر دهیم، اما شما نمی‌توانید این کار را بکنید. به‌هرحال، ارزیابی من این است که اگر شاه فرار می‌کرد، احتمال اینکه این کودتا اتفاق بیفتد، بسیار کمتر بود. اما در لندن، سفارت آمریكا خیلی زود متوجه شد پیامی كه از طرف مقامات بریتانیا منتقل‌شده بود، به‌راحتی می‌تواند اشتباه برداشت شود. طبق یادداشت دوم که در این مستند بازگو شده است، سفارتخانه با استناد به تلگراف قبلی خود می‌گوید که ملکه الیزابت به کشتی اشاره دارد و نه به سلطنت. مهم اینکه، سفارتخانه بر این گفته‌ی خود تأکید هم می‌کند. نکته‌ی دیگر اینکه، وزیر امور خارجه انگلیس پیام خود را درحالی‌که با کشتی «آر ام اس» ملکه الیزابت برای شرکت در جلسات به کانادا می‌رفت، ارسال کرده بود.

یک اشتباه بزرگ
از ملکه هیچ پیامی برای شاه وجود نداشت و هیچ دیپلماسی سلطنتی فوق سری در بازی نبود. این فقط یک اشتباه بزرگ ناشی از یک یادداشتی بود که به طرز گیج‌کننده‌ای نوشته‌شده بود. كورماك گفت: این یک ضعف برنامه‌نویسی است و من به‌هیچ‌وجه آمریکایی‌ها را به خاطر سوء تفسیر سرزنش نمی‌کنم. سفارت لندن در تلگرام خود به واشنگتن نوشت: عمیقاً از عدم وضوح در پیام ارسالی ابراز پشیمانی می‌کنیم. این گفته دیگر هرگز تکرار نشد، تا امروز که ما دوباره این پیام را خواندیم و فهمیدیم که این پیام مستعد سوءبرداشت بوده است. مقامات آمریكا تصمیم گرفتند كه به همتایان بریتانیایی خود در مورد این درهم‌ریختگی چیزی نگویند. کورماک گفت، دولت انگلیس از شنیدن اینکه از ملکه به‌عنوان ابزاری در یک عملیات مخفی تغییر رژیم استفاده‌شده است، احتمالاً خشمگین می‌شد. در مورد شاه نیز آمریکایی‌ها تصمیم گرفتند که این اشتباه را اصلاح نکنند و به او هم چیزی نگویند. آلدریچ گفت: آن‌ها نمی‌خواهند شاه متوجه شود كه او درواقع گمراه شده است، یا حتی به‌طور غیر عمد فریب‌خورده است. او متقاعد شد که ریسک کند و همه این‌ها تا حدی بر اساس یک فرضیه دروغین استوار بود. شاه ایران معتقد است كه از یك سلطنت دیگری پیام دریافت كرده است. درحالی‌که او درواقع پیامی از یك قایق دریافت كرده بود.

کودتا علیه دولت مردمی
کودتای سرنگونی مصدق در اوت همان سال آغاز شد. پس‌ازآنکه دولت مصدق سفارت انگلیس در تهران را در سال 1952 تعطیل کرد و گمان کرد که این‌یک مرکز جاسوسی است، سیا با استفاده از مأموران و برنامه‌های انگلیسی رهبری عملیات کودتا را بر عهده گرفت. دولت رئیس‌جمهور هری ترومن در برابر ایده براندازی مصدق مقاومت کرده بود. اما پس از روی کار آمدن دوایت آیزنهاور در ژانویه سال 1953، تیمی جنجالی‌تر که نگران قدرت گرفتن اتحاد جماهیر شوروی در ایران بود، از رویکرد انگلیس حمایت شد. این کودتا در درجه اول با تکیه به افسران نظامی ایران، رشوه دادن و سوءاستفاده از مخالفت‌های موجود با مصدق توسط سیا بانام عملیات آژاکس انجام شد. در ابتدا کودتا با مشکل روبرو شد و اردوگاه مصدق برخی چیزها را فهمید. اما افسران سیا که دست‌اندرکار این کودتا بودند به سرپرستی كرمیت روزولت جونیور، نوه رئیس‌جمهور پیشین تئودور روزولت، تلاش دوم را انجام دادند كه موفق شد. در 19 اوت، شاه مصدق را از نخست‌وزیری برکنار و یک دولت نظامی را متصدی امور کرد. در سال 2013، سیا به‌طور علنی برای اولین بار به دست داشتن خود در کودتای 1953 اذعان کرد. رویدادی که همچنان در شکل‌دهی به آشفتگی روابط ایران و ایالات‌متحده نقش دارد.

خواسته یا ناخواسته؟
همان‌طور که می‌دانید، خود شاه در انقلاب ایران در سال 1979 به دنبال اعتراضات گسترده، سرنگون شد. آلدریچ و کورماک گفتند، افشاگری در مورد یادداشت‌های دیپلماتیک سال 1953 این سؤال را ایجاد می‌کند که آیا ملکه انگلیس تاکنون می‌دانسته که وی نقش ناخواسته‌ای در وقایع ایران دارد یا اینکه آیا مقامات انگلیس همیشه به دنبال کناره‌گیری سلطنت انگلیس از سایر مکانیزم‌ های ژئوپلیتیکی بوده‌اند؟ مورخان می‌گویند: دستیابی به اسناد تاریخی مربوط به خاندان سلطنتی بسیار دشوار و غالباً غیرممکن است. حتی برای نوشتن مقالات مربوط به قرن 19 و 20 هم با این مشکل مواجه هستیم. کورماک گفت: مخفی‌ترین نهاد در انگلستان، با قدمت طولانی، خانواده سلطنتی است. بنابراین مستند، پس از کودتا در سال 1953، سفیر آمریكا در تهران به نخست‌وزیر انگلیس، وینستون چرچیل یا ملكه در لندن پیشنهاد كرد که نوعی پیام تبریک به شاه بدهند. وزارت خارجه انگلیس پاسخ داد: فکر نمی‌کنم که پاسخی از سوی ملکه الیزابت در این زمینه خطاب به شاه ارسال شود! (برگرفته از انتخاب)

modiseh سرویس مدرسه

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسالی، پس از تایید مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشند منتشر نخواهد شد.