انتخاب تاریخ:   /  /   
آخرین خبرها پربیننده‌ترین خبرها
بیشتر
کد خبر: 71528 | تاریخ : ۱۳۹۸/۱۱/۵ - 09:40
پیامدهای فعال شدن مکانیسـم ماشه
دکتر مهدی مطهر نیا، تحلیلگر مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با ستاره صبح تشریح کرد

پیامدهای فعال شدن مکانیسـم ماشه

اشاره: اعضای اروپایی برجام یعنی انگلیس، فرانسه و آلمان پس از برداشتن گام پنجم تعهدات از سوی ایران، روند فعال‌سازی مکانیسم ماشه را کلید زدند. در صورت اجرایی شدن تمام مراحل، مکانیسم ماشه موجب بازگشت تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران می‌شود. هرچند هدف اروپا از فعال‌سازی این مکانیسم حفظ برجام و بازگشت ایران به پایبندی به تعهدات خود است، اما از سوی مقابل هر میزان که اروپا از دستیابی به هدف خود دورتر شود، آرام‌آرام به کارزار فشار حداکثری ایالات‌متحده امریکا علیه ایران نزدیک‌تر خواهد شد. در روزهای بعد از اعلام این خبر، مقامات و مسئولان ایرانی از این اقدام اروپا انتقاد کرده و آن را نشان‌دهنده تسلیم شدن اروپایی‌ها و ترس آن‌ها از ایالات‌متحده دانسته‌اند. دکتر مهدی مطهر نیا، تحلیلگر و کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگوی با ستاره صبح، به تشریح فرایند مربوط به فعال‌سازی مکانیسم ماشه و پیامدهای آن پرداخته که در ادامه می‌خوانید.

ستاره صبح-

  آیا می‌توان گفت که فعال شدن مکانیسم ماشه و کاهش تعهدات غنی‌سازی ایران، پرونده برجام در حال به بسته شدن است؟
آنچه در باب برجام گفته می‌شود، اکنون نسبت به گذشته با وضوح بیشتری خود را به نمایش می‌گذارد. برجام دلالتی ضمنی بر وجود یک دلالت عینی و مستحکم‌تر است که تا زمانی که این دلالت عینی موردتوجه قرار نگیرد، برجام و هرگونه حرکت دیگری که این عینیت را نادیده بگیرد، نخواهد توانست از یک شخصیت مستقل و واقعی برخوردار باشد. به‌بیان‌دیگر برجام زمینه‌ای است بر یک پرونده بزرگ‌تر و فراخ‌تر که بدون توجه به آن برجام شکل گرفت. اگر بار دیگر نشستی یا گردهمایی‌ای در ارتباط با این موضوع صورت پذیرد ولی پرونده فراخ‌تر را در نظر نگرفت زیرا و حل‌وفصل آن بر حل‌وفصل این پرونده رجحان دهد، احتمال دچار شدن به سرنوشت برجام را خواهد داشت. چراکه ترامپ از شخصیت مستقلی برخوردار نیست و پرونده هسته‌ای، ملزم شده به پرونده ایران و آمریکاست؛ نوع رفتار حکمرانی، ایران در آینده مهم است.

  معنای این سخن که پرونده روابط تهران-واشنگتن به شیوه رفتار ایران بستگی دارد، چیست؟
این سخن بدین معناست که ایران ایدئولوژیک است که در چارچوب نگرش‌هایش خود بر گزاره‌هایی که در ارتباط با جهان پیرامونی خود دارد شکل می‌گیرد؛ تفسیری که خود را «حق» و دیگر بازیگران، کنش گران و کنش ورزان نظام بین‌الملل را «ناحق» می‌داند و معتقد است که تمام آن لایه‌ها، از بازیگران، کنشگران و کنش ورزان باید «حق» گرا شوند. نظام جمهوری از آغاز بر اساس نفی رفتارها و کنش‌های «شرق» و «غرب» شکل‌گرفته آمریکا را نماد باطل می‌داند و پرونده پس از ماجرای بحران سفارت آمریکا در تهران در سال 58، به یک تعریف عملیاتی و عینی در ارتباط باسیاست خارجی تبدیل می‌شود؛ نفی ایالات‌متحده آمریکا آرام‌آرام به‌عنوان هویت پایدار و مستحکم می‌شود و مبارزه با آمریکا یک استراژدی است «پرونده ایران و آمریکا» همچنان لاینحل مانده است و تا این پرونده بازگشایی و راه‌حلی برای آن پیدا نشود، بالطبع باید بگوییم که این درگیری و اصطکاک با نظام بین‌الملل در چارچوب این مبارزه وجود دارد.

  به نظر می‌رسد روابط ایران با بلوک شرق یعنی چین و روسیه بهتر است؛ آیا می‌توان در ادامه مسیر برجام روی این بلوک حساب ویژه باز کرد؟
اگرچه گاه‌وبیگاه سیاست نگاه به شرق مطرح می‌شود، ولی چون شرق نیز مانند غرب در سایه چنین تفکری شکل می‌گیرد، بالطبع در اندازه‌های متفاوت اصطکاک خود را با نظام جمهوری اسلامی ایران داراست. به‌طور مثال ایران هیچ‌گاه در شانگهای پذیرفته نمی‌شود و باوجود این‌که شانگهای به‌عنوان یک پیمان شرقی و متوجه رودررویی اقتصادی با غرب و ایالات‌متحده آمریکاست، اما ایران را در خود هضم نمی‌کند؛ بنابراین باید بپذیریم آنچه تحت عنوان «پرونده هسته‌ای» و «برجام» هست، در آغاز بر روی شن روان سوار بوده و این شن، خانه مستحکمی مثل برجام را در درون خود روان و سیلان می‌سازد و نمی‌تواند به آن استحکام موقعیتی دهد و آن را متزلزل کند. این تزلزل نه به‌واسطه خود برجام، بلکه به‌واسطه بنیادهایی است که برجام بر آن استوار است و ازاین‌رو باید بگوییم که پرونده هسته‌ای یک دلالت ضمنی بر وجود پرونده‌ای است که دارای دلالت عینی است.

  ایران دلیل کاهش تعهدات غنی‌سازی خود را، عدم پایبندی اروپایی‌ها به برجام می‌داند؛ اروپا نیز به دلیل عدم پایبندی ایران به تعهداتش مکانیسم ماشه را فعال کرده است؛ کدام‌یک به تعهدات خود عمل‌نکرده‌اند؟
از این منظر باید به برجام نگریست و بدین دلیل می‌توان گفت هر دو طرف دیگری را متهم به این می‌کنند که به تعهدات خود عمل نمی‌کند. تعهدات ایران در برجام هراندازه هم که به‌درستی انجام شود، به‌واسطه وجود سپهری از تعهدات موردنظر جامعه بین‌المللی در باب رفتار و کنش نظام جمهوری اسلامی به‌عنوان یک بازیگر یا کنش گر یا کنش ورز در نظام بین‌الملل لایه‌های مختلف آن، به‌گونه‌ای است که باید در این نظم نظام واره پذیرفته شود. وقتی در قالب این نظم مندرج در این نظام واره عمل نمی‌شود، ایران را غیر متعهد به اصولش می‌خوانند. این در حالی است که ایران همه‌چیز را متوجه برجام می‌داند و یک تفسیر معنادار از برجام دارد؛ و طرف‌های مقابل را بر اساس مواد برجام می‌سنجند و زمانی که مسائل به خود ایران بازمی‌گردد، بار دیگر آمریکا فراتر از برجام به ایران نگاه می‌کند. این بدان معناست که ایران نیز درزمانی که منافع نظام جمهوری اسلامی هست، از برجام تفسیری معنادار و موسّع را عرضه می‌کند. آنجایی که گفته می‌شود همه تحریم‌ها باید برداشته شود، ایران و مواضع ایران در نظام بین‌الملل باید پذیرفته شود، اما گزاره‌ها فراتر از برجام می‌رود، اینجا نیز ما شاهد نوعی پارادوکس یا متناقض نما ازاین‌جهت هستیم. همه مسائل گریبان گیر برجام تاکنون ناشی از این سپهر اندیشگی موجود در باب نظام بین‌الملل، لایه‌های بازیگران، کنش گران و کنش ورزان است که متوجه نظام جمهوری اسلامی در حوزه رفتار و کنش سیاسی است. حال درست است یا نادرست، مقوله دیگری است؛ ولی آنچه این فضا را برساخته است، از منظر ریشه در چنین دیدگاه و تعارض این دیدگاه با نگرش حاکم بر رفتارها و کنش‌های بین‌المللی در عصر حاضر بازمی‌گردد.

  برخی بر این عقیده‌اند که اروپا در اجرای مکانیسم ماشه چندان جدی نیست و صرفاً برای بازگرداندن ایران به مسیر تعهداتش این مکانیسم را فعال کرده است؛ آیا چنین گزاره‌ای صحت دارد؟
این نگاه که اروپا در اجرای مکانیسم ماشه جدیت لازم را ندارد، نگاه تقلیل گرایانه و خوش‌بینانه است؛ زیرا اروپا در جبهه غرب قرار می‌گیرد؛ اگرچه اروپا با ایالات‌متحده آمریکا اصطکاک منافع دارد، اما درنهایت در وضعیت Alliance (اتحاد) با آمریکاست. این واژه مفهومی در روابط بین‌الملل هست که هم نشان‌دهنده کم‌کاری، هم نشانه رقابت است؛ بنابراین همکاری و رقابت توأمان در این زمینه وجود دارد و باید به آن اندیشیده شود. آمریکایی‌ها و اروپایی‌ها اگرچه رقابت‌های شدیدی با یکدیگر دارند، اما درنهایت در بزنگاه تاریخ با یکدیگر همگن می‌شوند. اکنون نیز مکانیسم ماشه یک امر میان‌مدتی است، به این معنا که برای تصویب آن نخست باید گروه کارشناسان در 15 روز راجع به موضوع کار کنند و نظر بدهند، بعد شورای وزیران کشورهای 1+5 باید در باب مکانیسم ماشه و عملکرد ایران نظر دهند و سپس گزارش آن به شورای امنیت برای فعال شدن دوباره تحریم‌ها برود و مورد تصویب در شورای امنیت قرار بگیرد. بالطبع این فرایند زمان خواهد برد.

  رفتار طرف‌های برجام در ادامه این مکانیسم و یا تجدیدنظر در بهبود روابط با ایران به چه موضوعاتی بستگی دارد؟
بستگی به نوع رفتاری خواهد داشت که ایران در برابر این موضع اتهام کشورهای اروپایی داشته باشد. اگر ایران از پنج گام برداشته‌شده بازگردد و به مرحله اول برسد، این ایران است که شکست را پذیرفته است به دلیل گام‌های پنج‌گانه‌ای که تاکنون برداشته است، این موضوع هزینه بالا برای ایران خواهد داشت. بوریس جانسون، نخست‌وزیر بریتانیا گفته برجام باید «طرح ترامپ» تبدیل شود؛ حتی نامی که بوریس جانسون بر روی چنین طرحی گذاشته، یک نام تحقیرکننده است که آمریکا خواهان چنین وضعیتی است. یا این‌که ایران نمی‌پذیرد گام‌هایی را که برداشته است بازگرداند و در مسیر حرکتی خود دربرداشتن گام ششم درواقع خروج از برجام است فرایندی که اکنون در آن حرکت می‌کند که اتحادیه اروپا را در کنار ایالات‌متحده آمریکا قرار می‌دهد؛ و باوجود این‌که این پیش‌بینی وجود دارد که روس‌ها و چینی‌ها از ایران حمایت کنند، اما حمایت آنان در مرحله بعد با چالش روبه‌رو می‌شود. همین اکنون آمریکایی‌ها با چینی‌ها در حال مذاکره جدی برای دادن امتیازها جهت خرید نفت تهران هستند. بازی جدی است و نمی‌توان بازی را با جدی نگرفت لازم است بر اساس پیش‌بینی و درواقع یک نوع آینده‌نگری دقیق، مراحل حرکت را موردبررسی قرارداد.

  آیا این احتمال وجود دارد که ایران چنین طرحی را بپذیرد یا برمبنای روابط سرد و پرتنش دو کشور در این سال‌ها باید گفت چنین چیزی شدنی نیست است؟
آنچه قرائن نشان می‌دهد، همین است که ایران ممکن است ایران در یک بافت موقعیتی ناشی از این وضعیت طرح را بپذیرد به هر ترتیب فروش رسمی نفت ایران در حال نزدیک شدن به صفر است، جامعه ایران نگران است، زمینه‌های، فشارهای منطقه‌ای و بین‌المللی در کار است تا این‌ها در یک به هم چسبندگی با یکدیگر قرار گیرند و اثرگذار شوند، آیا می‌توان چیزی غیرازاین تصور کرد. از طرف دیگر اگر برفرض محال ایران پای برجام جدید یا «طرح ترامپ» بنشیند باید 12 درخواست ایالات‌متحده آمریکا را روی میز مذاکره ببیند. در طرف دیگر از این معنا که بگذریم، طرف دیگر یعنی ایران در میز مذاکره می‌تواند امتیازات بیشتری کسب کند یا خیر؟

modiseh سرویس مدرسه

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسالی، پس از تایید مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشند منتشر نخواهد شد.