انتخاب تاریخ:   /  /   
اپلیکیشن بخار
آخرین خبرها پربیننده‌ترین خبرها
بیشتر
کد خبر: 71479 | تاریخ : ۱۳۹۸/۱۰/۲۷ - 23:49
میراث بازرگان
گزارش

میراث بازرگان

اشاره: «مهدی بازرگان» نواندیش و روشنفکر مسلمان ایرانی که در سال ۱۳۷۳ در اثر بیماری در سن ؟؟؟ درگذشت. میراث او ۱۰۵ عنوان کتاب است که پس از درگذشتش در ۲۵ جلد مجموعه آثار او توسط «بنیاد فرهنگی مهندس مهدی بازرگان» منتشر شد. عصر روز پنج‌شنبه همایش «بازرگان؛ اصلاحات و نقد انقلاب» به مناسبت بیست و پنجمین سالروز درگذشت مهدی بازرگان، استاد دانشگاه و اولین نخست‌وزیر انقلاب اسلامی در کانون «توحید» برگزار شد. در این همایش حجت الاسلام دکتر سید علی میر موسوی، دکتر سارا شریعتی، دکتر بیژن عبدالملکی و دکتر احسان مالکی پور به ایراد سخنانی در رابطه با میراث و منش مرحوم بازرگان پرداختند. این مراسم با حضور گسترده علاقه‌مندان و دوستداران منش بازرگان ازجمله هاشم صباغیان، محمد توسلی، احمد منتظری، پروانه سلحشوری، فرشاد مؤمنی، احسان شریعتی، مصطفی تاج‌زاده، طاهره طالقانی، احمد زیدآبادی، لطف‌الله میثمی، حسین بنی اسدی و ... برگزار شد. گزیده ای از مطالب ارائه شده در این همایش به نقل از ایرنا در ادامه می آید.

ستاره صبح-

رجل سیاسی عمل‌گرا
سید علی میر موسوی، رئیس گروه  علوم سیاسی دانشگاه مفید قم در این مراسم گفت: «بازرگان طبق تعاریف اندیشمندان مختلف، یک روشنفکر بود. او وظیفه خود می‌دانست درباره آنچه ما انجام می‌دهیم بی اندیشد. بیش از ۷۷ درصد مکتوبات بازرگان به مسائل اجتماعی مربوط می‌شود. اصلاح نگرش دینی، پرورش خصائص اخلاقی و رفتاری و اصلاح روش سیاسی مهم‌ترین پروژه‌های فکری او بود، اما او خود را به عرصه اندیشه که رسالت یک اندیشمند است محدود نکرد، بلکه به عرصه اجتماعی و سیاسی به‌مانند یک رجل سیاسی هم ورود کرد. او همان‌طور که در کتاب کار در اسلام هم آورده است ورود به عرصه عمل را اهمیت آن در اسلام می‌دانست و عمل صالح را در کنار ایمان و تقوا از اصول اساسی دین می‌دانست. بازرگان از امکانات درونی سنت دینی به‌ویژه قرآن بهره می‌برد، او وجه و عمل‌گرایی پررنگی داشت و خود را نیز به وجه معرفتی و بعد اندیشه معرفت دینی نکرد. یکی از مشکلات روشنفکران دینی این بود که تحول را فقط از بعد تحول معرفتی پیگیری کرده‌اند، اما بازرگان خلاف این روش را داشت. او به تحول وجه نهادی هم توجه داشت. مهم‌ترین میراث بازرگان برای امروز اول تأسیس فکری غیر حوزوی در تفسیر مذهب است و دوم ارائه تفسیری دموکراتیک از اسلام. تفسیری که در آن آشتی دین و علم وجود داشت و نگاهی تکاملی به دین داشت. هویت ملی را در کنار هویت دینی تعریف می‌کرد و ضمن توجه به قانون طبیعت در فهم دین، اخلاق‌گرایی را غایت دین می‌دانست. میراث عملی بازرگان برای امروز اخلاق اصلاح‌طلبی و مقاومت اوست. او معتقد بود تحقق اصلاحات در جامعه باید بر مبنای اصول اخلاقی باشد که هیچ‌گاه نادیده گرفته نشود. اخلاق اصلاح‌طلبی برای بازرگان مهم بود و یکی از دلایلی که رهبران امروزی اصلاحات در جامعه وجاهت خود را ازدست‌داده‌اند، همین عدم پایبندی به اخلاق اصلاح‌طلبی و مبارزه است. بازرگان در حوزه کنشگری خود جامع‌نگر بود و به دنبال اصلاح دینی، اجتماعی و سیاسی به‌صورت هم‌زمان بود.

 دوروی سکه بازرگان
سارا شریعتی، عضو هیئت‌علمی دانشکده علوم اجتماعی تهران در این همایش بازرگان را سرسلسله نحله‌های روشنفکری دینی دانست و گفت: «اندیشه مهندس بازرگان وجوه متفاوتی برای بازخوانی و نقد دارد، جامعه ما نیاز به‌ بکار گیری میراث بازرگان دارد تا دین بر اساس اخلاق در جامعه فعال شود. به همین دلیل باید به مسئله اخلاق از دید بازرگان بپردازیم. نحله‌های روشنفکری دینی در جهان اسلام قرار گرفتن آن‌ها در آزمون قدرت سیاسی است. برخلاف نحله‌های روشنفکری دینی در اروپا، جهان اسلام همه گرایش‌های مختلف روشنفکری دینی با محنتی به نام قدرت سیاسی مواجه شدند که منجر به انحراف، سرکوب یا توقف این پروژه‌ها شده است. امروز در جامعه مهم‌ترین تصویر بازرگان، تصویر یک رجل سیاسی است که شامل معاونت وزارت فرهنگ و رئیس هیئت خلعید در دولت دکتر مصدق، تا مبارزه‌ی سیاسی در نهضت مقاومت ملی، نهضت آزادی و تجربه زندان و تبعید و درنهایت تصویر بازرگان به‌عنوان اولین نخست‌وزیر پس از انقلاب، باعث شده تا تصویر سیاسی از وی غلبه پیدا کند. مهدی بازرگان جدا از نقش سیاسی، یک میراث پربار فکری دارد. وی یکی از چهره‌های اندیشه اسلام قرن بیستم و یکی از مؤثرترین نویسندگان ادبیات تجددطلبی در ایران است. بازرگان همچنین، مؤلف یک مجموعه آثار بیست‌وچند جلدی است که شامل اولین آثار از 1315 تا آخرین مباحث وی در 1373 است، حدود 60 سال درهم تنیدگی زندگی و اندیشه است.»

بازرگان مبدأ چه بود؟
شریعتی درباره اولین مباحثی که بازرگان قفل آن‌ها را گشود گفت: «به‌غیراز تفسیر و پژوهش‌های قرآنی، بسیاری از مفاهیم و مباحث فکری را برای اولین بار بازرگان مطرح کرد. وی اولین نویسنده‌ی یک رساله در مورد کار است، (کار در اسلام 1325)، از اولین کسانی که به اجتماع به‌عنوان یک حوزه‌ی مستقل اندیشید (آثار عظیم اجتماع 1329)، از اولین‌هایی که به مباحثی چون خلق‌وخو و آداب ایرانی پرداخت (سازگاری ایرانی 1342) و اولین کسی که مفهوم ایدئولوژی را وارد ادبیات فکری کرد. (بعثت و ایدئولوژی 1345) این میراث فکری را می‌توان در همبستگی میان سه حوزه‌ی دین (اصلاح فکر دینی)، اخلاق (اخلاق کار و مسئولیت) و جامعه (تأکید بر کار اجتماعی، انجمنی و جمعی) تعریف کرد. سه حوزه‌ای که در اندیشه‌ی بازرگان، در رابطه با یکدیگر فهم و تعریف می‌شوند. این میراث در آزمون قدرت و سلطه‌ی سیاست به سایه رفت و شرح محنتی دیگر در تمدن اسلامی گشت.»

قربانی آزمون قدرت سیاسی
شریعتی گفت: «باید پروژه‌های ناتمام به سایه رفته بازرگان را احیا کرد، اما با پذیرفتن این شرط که زنده‌بودن یک تفکر در پی گفت‌وگوی مداوم با آن و نقدش اتفاق می‌افتاد. این تفکر به‌صورت مداوم باید به‌روز شود، بخش‌های از آن حذف و بخش‌های به آن اضافه شود. در صورت تحقق این امر می‌توان از میراث زنده بازرگان صحبت کرد. پروژه بازرگان دارای سه ضلع دین، اخلاق و جامعه است. پروژه فکری بازرگان در مسئله اصلاح دینی سه دوره را از سر گذراند. در دوره اول که به دهه بیست شمسی برمی‌گردد برای بازرگان دین به‌مثابه فرهنگ است و او با تأکید بر تعلیم و تعلم آرزوی عقلانی کردن دین و خرافه زدایی از آن را دارد. اما در دوره دوم که به دهه 40 تا 50 مربوط می‌شود برای بازرگان دین به‌مثابه ایدئولوژی می‌شود. در این دوره طنین مبارزه را از دین می‌یابد و می‌خواهد دین در عرصه حق و باطل جامعه وجود داشته باشد. سومین دوره فکری بازرگان در پروژه اصلاح دینی بعد از انقلاب است. در این دوره بازرگان با دینی مواجه شد که در عرصه جامعه احضار شده است و در خدمت منافع فردی و مادیات قرارگرفته است، بنابراین او می‌خواهد دین را به جایگاه اصلی خودش برگرداند و صحبت از این می‌کند که دین را برای خدا و آخرت توصیف می‌کند. در این دوره دین برای بازرگان به‌مثابه ایمان تصویر می‌شود. به اعتقاد من در این سه دوره ما شاهد تغییر در نگاه بازرگان نیستیم، بلکه در هر دوره متناسب با شرایط زمانه، او یک وجه از وجوه دین را برجسته می‌کند. بنابراین در بازخوانی تفکر او باید هر سه وجه موردنقد قرار بگیرد.»

نبود اخلاق علمی
سارا شریعتی اظهار داشت: «بازرگان یکی از ایرادات جامعه ما را نداشتن اخلاق عملی می‌دانست. او معتقد بود در جامعه ما همه به دنبال سخنوری هستند و به مسئله کار کمتر پرداخته می‌شود. بنابراین ما می‌بینم که بازرگان اولین و احتمالاً آخرین متفکر ایرانی است که به‌صورت مجزا به موضوع کار می‌پردازد. بازرگان در دوره اول پروژه فکری خود اعتقاد به توانمندسازی جامعه داشت، بنابراین به دنبال نهادسازی و انجمن سازی بود، اما بعد از مدتی به این نتیجه رسید که تا زمانی که استبداد و قدرت سیاسی رو به روی نهادهای مدنی ایستاده است، کار از پایین به نتیجه نمی‌رسد. ازاینجا است که به بیان من محنت پروژه فکری بازرگان شروع می‌شود. هرچند اندیشه بازرگان وجوه متفاوتی برای بازخوانی و نقد و گفت‌وگو دارد، اما از نگاه من به‌عنوان یک جامعه‌شناس معتقدم در شرایط امروز جامعه ما نیاز داریم تا دین را بر اساس اخلاق فعال کنیم. در جامعه‌ای که این روزها به‌شدت به سمت دوقطبی‌های مرگبار می‌رود، ما برای اینکه بتوانیم مجدداً به همدیگر اعتماد کنیم، باید میراث اجتماعی بازرگان را فعال کنیم. میراثی که به گفته خود بازرگان در مقابله با استبداد، خودبینی، خودخواهی و خودرایی نمود پیدا می‌کرد.»

modiseh سرویس مدرسه

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسالی، پس از تایید مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشند منتشر نخواهد شد.