انتخاب تاریخ:   /  /   
کد خبر: 10086 | تاریخ : ۱۳۹۶/۷/۳ - 16:58
گازهای گلخانه‌ای؛ تشدید سیل و خشکسالی‌
دکتر مراد کاویانی‌راد، دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی در گفت‌و‌گو با ستاره صبح:

گازهای گلخانه‌ای؛ تشدید سیل و خشکسالی‌

طبق گزارش‌های سازمان محیط زیست و کارشناسان، علل گرد و غبار و ریزگردها در هر شهر می‌تواند نسبت به شهر دیگر متفاوت باشد، اما یکی از اصلی‌ترین آن‌ها، زمین و دشت‌های رها شده و خشکی باتلاق‌هاست. همچنین وجود خشکسالی در منطقه، می‌تواند پیش زمینه‌ای برای ایجاد زمین‌های رها شده و در نتیجه پیدایش گرد و غبار شود. در همین ارتباط گفت‌و‌گویی با دکتر مراد کاویانی راد، دانشیار جغرافیای سیاسی دانشگاه خوارزمی انجام داده‌ایم که نقطه‌نظرات وی را در پی می‌خوانید:

ستاره صبح

  • به نظر شما پیگیری مسائل زیست محیطی از سوی کشورهای جهان چه ضرورتی دارد؟

طی چند دهه اخیر متأثر از دست‏اندازی انسان‏ها در محیط زیست، توانش‌های بوم شناختی محیط زیست به شدت شکننده و آسیب‏پذیر شده است. از سویی دیگر تولید گازهای گلخانه‌ای نیز به گرمایش جهانی شدت بخشیده و بر تبخیر و تعرق جهانی افزوده و وضعیتی ایجاد کرده که به تشدید سیل‌ها و خشکسالی‌های پیاپی انجامیده است. تغییر اقلیم دگرگونی الگوی بارش در قالب تغییر در نوع، میزان و نوع بارش منجر شده تا پیامد آن در کشورهای واقع بر کمربند خشک جهان نمود بیشتری یابد و امنیت زیست محیطی و غذایی آن‌ها را به شدت متأثر کند. در کنار موارد یاد شده در جنوب غرب آسیا که میزان بارش به صورت طبیعی اندک است به علت رشد جمعیت و توسعه اقتصادی و شهرنشینی میزان مصرف آب بر آب موجود پیشی گرفته و همچنین، امنیت و توسعه در این منطقه با مهار رودها در قالب سدسازی‏های بی‏شمار توسط کشورهای فرادست آن هم در حوزه‌های مشترک و رودهای مرزی تعریف شده به گونه‌ای که نتیجه این اقدامات تشدید خشکسالی‌ها و کمبود و بحران آب است که یکی از نتایج خطرناک آن پیدایش کانون‌های زیرگرد و تشدید فعالیت آن‌ها طی چند دهه اخیر بوده است به گونه‌ای که امنیت همه کشورهای منطقه، به ویژه ایران را تهدید می‌کند. بر بنیاد چنین شناسه‌هایی جمهوری اسلامی ایران برگزاری کنفرانس بین‌المللی «مقابله با گرد و غبار؛ چالش‌ها و راه حل‌های عملی» را پیشنهاد کرد که پس از موافقت سازمان ملل، کشورمان به عنوان میزبان این نشست انتخاب شد.

  • آیا برگزاری همایش‌هایی در ارتباط با مسائل زیست محیطی در سطح بین‌المللی تاکنون توانسته تأثیری مثبت بر روند کاهش پدیده‌های گرد و غبار در سطح جهان و به ویژه منطقه ما که از این معضل رنج فراوان می‌برد داشته باشد یا خیر؟

نکته‌ای که در این ارتباط باید بدان توجه داشت این است که مهم‌ترین مزیت چنین همایش‌هایی مشارکت و همکاری بین‌المللی به ویژه در میان کشورهای منطقه‌ای است. با این حال، من در کوتاه مدت نسبت به نتایج آن‌ها خیلی خوش بین نیستم، چراکه همه کشورهای منطقه به یک اندازه از پیامدهای محیط زیستی متأثر نیستند و کشورهایی که بیشترین نقش را داشته‌اند تمایل چندانی در کوتاه مدت به همکاری ندارند.

  • یکی از دلایلی که سبب شده نگرانی‌ها نسبت به آینده پدیده‌های گرد و غبار در منطقه که ارتباطی مستقیم با سلامت جسم و روان انسان‌ها دارد، افزایش یابد اقدامات عمرانی برخی کشورهای منطقه از جمله ترکیه در پروژه سدّسازی «ایلیسو» است. آیا مرجعی رسمی در عرصه بین‌الملل وجود دارد که بتوان از طریق آن پیگیر این‌گونه اقدامات مخرب زیست محیطی بود؟

ترکیه متهم اصلی پیدایش ریزگرد در عراق است که تاکنون کنش‌های فرافکنانه‌ای درخصوص سدسازی‌های بی‌شمار داشته است. جالب است بدانید ظرفیت سد ایلیسو در ترکیه بیش از همه سدها و بندهایی است که در ایران ساخته شده‌اند. از دیگر سو، همین آب اندکی نیز که در دجله و فرات رها می‌شود در کشورهای عراق و سوریه با ساخت چندید سدّ بزرگ باز هم کاهش می‌یابد. با این حال، عراق و سوریه به واسطه وابستگی به آب ترکیه و ناآرامی‌های داخلی تا کنون اقدام قضایی و حقوقی خاصی علیه ترکیه نداشته‌اند. قوانین بین‌المللی نیز در این خصوص نتیجه را به گفت‌و‌گوی کشورها واگذار کرده‌اند. به نظرم می‌رسد دست کم از طریق تشدید فشار افکار عمومی در منطقه علیه ترکیه می‌توان این کشور را به عقب‌نشینی واداشت.

  • به نظر شما افزایش پدیده‌های گرد و غبار در دهه‌های گذشته و به ویژه در سال‌های اخیر، بیشتر به مسئله تغییرات اقلیمی بازمی‌گردد و یا به سوءمدیریت‌ها و درگیری‌های نظامی منطقه‌ای ارتباط دارد؟

افزایش پدیده گرد و خاک برآیند در هم تنیدگی همه این موارد است. در این میان، ناتوانی کشورها در ارائه الگوی بهینه مدیریت منابع آب، کاهش بارش و بی‌ثباتی‌های سیاسی چند ساله به همراه سیاست‌های آبی کشورهای فرادست رودها و حوضه‌های مشترک در تداوم و تشدید آن‌ها مؤثر بوده است.

  • چه راهکارهایی برای حل معضل پدیده‌های ریزگردها و گرد و غبار وجود دارد؟

پیدایش کانون‌های ریزگرد و شدت فعالیت‌ها آن‌ها طی یک و نیم دهه اخیر محصول در هم تنیدگی عوامل مختلف انسانی در مقیاس محلی و جهانی است که در یک بازه زمانی طولانی مدت رخ داده است. از این رو، راهکار کوتاه مدت ندارند و کاهش پیامدهای آن نیازمند همکاری جهانی به ویژه کشورهای منطقه‌ای است. با این حال، چنانچه در کوتاه مدت راهکاریابی نشوند این توانایی را دارند که در تشدید و تداوم بی‌ثباتی منطقه اثرگذاری جدی داشته باشند. از این رو، کشورهای منطقه از یک سو در مقیاس داخلی ناگزیر از اصلاح الگوی مصرف آب، در مقیاس منطقه نیازمند همکاری و تعامل و در مقیاس جهانی باید دیگر کشورهای بزرگ تولید کننده گازهای گلخانه‌ای را به همکاری برانگیزند. از طرفی کارشناسان معتقدند که رایزنی‌های مستمر مسئولان ایرانی سبب طرح ضرورت مقابله با این معضل در قالب یک موضوع با اولویت جهانی شده تا اراده‌ای بین‌المللی برای رفع اساسی آن شکل گیرد.

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسالی، پس از تایید مدیر سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشند منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشند منتشر نخواهد شد.